Niewidzialny fotograf

Na przełomie maja i kwietnia 2023 r. w sieci, głównie na platformie TikTok, ale również na YouTubie, zaczęły pojawiać się filmy przedstawiające telefony wykonujące niewidoczne dla ludzkiego oka ze względu na częstotliwość 5 sekund zdjęcia.

Uchwycenie fotografii możliwe było dzięki wykorzystaniu kamery na podczerwień. Niektórzy właściciele telefonów zauważyli to zjawisko, gdy znajdowali się w bardzo ciemnych pomieszczeniach. IPhone’y wykonywały zdjęcia, i to nawet gdy użytkownicy nie korzystali z żadnej aplikacji. Co ważne, robiły je wtedy, gdy twarze ich posiadaczy znajdowały się przed ekranem urządzenia. 

Natychmiast nasuwa się cała seria pytań: dlaczego urządzenia Apple’a wykonują te zdjęcia, gdzie firma je przechowuje, z jakiego powodu telefony nie informują swoich właścicieli o wykonywaniu, fotografii, od kiedy nas obserwują… Spróbujemy na nie wszystkie odpowiedzieć.

Odgrzewane kotlety

O dziwo sprawa z niewidzialnymi zdjęciami robionymi przez telefony firmy Apple nie jest nowa. Artykuły na ten temat pojawiały się już w 2021 r. Również i wtedy inicjatorami dyskusji stali się użytkownicy TikToka, prezentujący na swoich filmikach ukrytą funkcję należących do nich urządzeń. Co ciekawe, materiały z nagrań z 2021 r. obecne są także w filmach z 2023 r.

Czy to oznacza, że firma szpieguje nas od (przynajmniej) dwóch lat, i to bez żadnych konsekwencji? Czy jednak istnieje racjonalne wyjaśnienie tej sprawy? 

Trochę technologii i człowiek się gubi

Już w 2021 r. Apple zdecydowało się odpowiedzieć na zarzuty internautów i opublikowało oświadczenie, w którym tłumaczy sposób funkcjonowania ich telefonów. Sprawa ta została wtedy poddana fact-checkingowi – o niewidzialnych zdjęciach pisało chociażby USA Today. Ale co wtedy odkryto?

Od 2017 r. Apple wprowadza do swoich urządzeń technologie zabezpieczające FaceID. Mowa tutaj o powszechnie znanej funkcji odblokowywania telefonu poprzez „skanowanie” twarzy właściciela, która, jeśli pasuje do wcześniejszych wizerunków, pozwala uzyskać dostęp do zebranych na urządzeniu materiałów. Skanowanie zostało wzięte w cudzysłów, ponieważ tak naprawdę skany te są zdjęciami, sprawdzanymi przez iPhone’y za pomocą odpowiednich algorytmów.

Wszystkie te operacje są możliwe dzięki kolejnej technologii – TrueDepth. Pozwala ona na rejestrowanie danych twarzy poprzez analizę ponad 30 000 niewidzialnych punktów, by móc utworzyć jej mapę. Według informacji od producenta zdjęcia te wykonywane są w podczerwieni. Częstotliwość tego rodzaju światła nie jest widoczna ludzkim okiem, stąd nie jesteśmy w stanie zauważyć momentów, gdy urządzenie zapisuje naszą twarz.

Czyli jednak robią nam te zdjęcia…

Odpowiedź brzmi więc: tak, urządzenia Apple robią nam niewidzialne zdjęcia. Nie są one jednak wykorzystywane do szpiegowania – wręcz przeciwnie, używa się ich do zabezpieczania naszych danych. Ktoś jednak mógłby zadać pytanie, czy technologia ta nie umożliwia przypadkiem wykradzenia naszych danych. Okazuje się jednak, że wszystkie zdjęcia nie są zapisywane w chmurze, a w pamięci urządzenia, co sprawia, że szanse na odblokowanie telefonu za pomocą FaceID przez osobę inną niż właściciel wynoszą 1 do miliona. 

Warto dodać, że funkcję FaceID można zablokować. Wystarczy wejść w Ustawienia > Dostępność > FaceID i uwaga i tam wyłączyć opcję Face ID wymaga uwagi.

Ktoś tu jednak coś ukrywa

Sprawa niewidzialnych zdjęć pokazuje, że TikTokerom zdarza się szerzyć niesprawdzone informacje. Mimo że fake news dotyczący tego tematu został obalony już w 2021 r., znów zaczął trendować w aplikacji, przekonując do zaprezentowanej w nagraniach wersji kolejnych użytkowników Internetu. Dlatego też jako Stowarzyszenie Pravda zdecydowaliśmy się zweryfikować tę kwestię raz jeszcze – wierzymy, że czasem warto powtórzyć niektóre analizy dla nowej grupy użytkowników. Klasycznie zachęcamy również do sprawdzania wszelkich sensacyjnych informacji z mediów społecznościowych, ponieważ bardzo często okazują się one fałszywe. 

Artykuł Szpiegowskie technologie w twoim telefonie? pochodzi z serwisu Pravda.

Matrix: powrót do przeszłości

Pomysł, że żyjemy w upozorowanym świecie, jest o wiele starszy od futurystycznych kreacji sióstr Wachowskich. Pamiętacie teorię Platona o jaskini, w której ludzie spędzają czas na oglądaniu projekcji prawdziwego świata i tylko niektórym udaje się wydostać na zewnątrz? No właśnie. Jednakże tym, co odróżnia wizję filozofa od współczesnej interpretacji jego koncepcji, są “glitche”, czyli błędy w Matrixie. 

To nie glitch, to funkcja 

Matrix, jak każdy program, nie jest idealny. Zdarzają w nim się błędy, niedociągnięcia, sytuacje, na które twórca się nie przygotował, i które łamią podstawowe zasady wirtualnej rzeczywistości – innymi słowy: glitche. Określenie to weszło do języka mówionego dzięki Matrixowi, a także różnego rodzaju oprogramowaniom komputerowym. Obecnie używa się go do opisu czegoś niewytłumaczalnego, często widowiskowego, a przede wszystkim wymykającego się logice znanej z otaczającego nas świata. 

Klasyczne przykłady glitcha to obecność dwóch identycznie ubranych osób, trzech takich samych samochodów stojących obok siebie w korku czy ptaka zawieszonego na środku nieba.

Takie i inne coraz bardziej niewyobrażalne scenariusze są opisywane przez internautów na wielu platformach. Na Reddicie od 2012 r. istnieje strona “Glitch in the Matrix”, która łączy około 990 000 użytkowników, regularnie przedstawiających kolejne glitche.  

Zglitchowany TikTok

Niedawno matrixowe glitche zawojowały także TikToka. Filmiki nawiązujące do tego zjawiska zwykle przyjmują jedną z dwóch form. Pierwsza opiera się na czytanej lub opowiadanej historii, którą przeżył autor filmu albo ktoś z jego otoczenia. Druga to nagranie samego glitcha. W obu przypadkach TikTokerzy do treści tego typu dodają też swoje opinie, zwykle odnoszące się do teorii symulacji. W ten sposób próbują oni przekonać odbiorców, że przedstawione przez nich argumenty są dowodem na prawdziwość koncepcji świata-projekcji. 

Przyjrzyjmy się zatem dwóm takim filmom i zobaczmy, czy mają w sobie choćby ziarnko prawdy. 

Nie porusza się, nie spada. Albo czary, albo magia

Autorka filmu powyżej prezentuje w nim samolot z banerem, który z niewiadomych przyczyn zawisł w powietrzu. Zdaniem kobiety jedynym wytłumaczeniem tej sytuacji jest zawieszenie się symulacji. Nie jest to jednak prawda – ukazane na nagraniu zjawisko wyjaśnić można za pomocą podstawowych reguł fizyki. Pierwsze prawo Newtona mówi, że jeżeli na ciało nie działa żadna siła lub siły się równoważą, to to porusza się ono ruchem jednostajnym prostoliniowym albo staje w miejscu. Przykładem realizacji tej zasady jest właśnie załączony filmik: wiatr wieje na nim z prędkością zbliżoną do prędkości lecącego samolotu, a w dodatku wiele równolegle do kierunku lotu. Tym samym siła wytwarzana przez napęd samolotu równoważy się z siłą oporu powietrza. Dlatego z perspektywy ziemi może się wydawać, że samolot się nie rusza bądź leci bardzo powoli. 

Ale co z widoczną na nagraniu doczepką? Okazuje się, że banery do samolotów muszą być bardzo sztywne i dostosowane do tempa poruszania się tych pojazdów, bo inaczej nie będzie widać umieszczonych na nich reklam. Z tego powodu ruch powietrza ma na nie mały wpływ. Tajemnica rozwiązana – Matrix obalony.

Warto dodać, że “glitche” samolotowe zdarzają się dość rzadko – dużo częściej zjawisko tego typu można zauważyć, obserwując ptaki. Zwierzęta te “zawieszają się” w powietrzu, gdy są na polowaniu lub szybują i chcą zrównoważyć działające na siebie siły.

Historia prawdziwa: nie zmyślam, sam widziałem

Powyższy film należy do pierwszego rodzaju TikToków o glitchach, czyli opowiadanych przez kogoś historii z bonusem w postaci komentarza osoby trzeciej. Główne nagranie przedstawia dziewczynę mówiącą, że kiedyś w jej okolicy pojawił się dziwny domek na drzewie, którego nikt nigdy wcześniej nie widział. Poszła tam ze swoim chłopakiem, ale nie znalazła tam niczego poza zniszczonymi zabawkami. Po paru dniach domek zniknął. Niedługo potem okazało się, że nikt prócz nich go nie widział. W tym momencie w film wcina się osoba trzecia, która twierdzi, że cała sytuacja była glitchem w Matrixie. Z komentarzy do filmu można jednak dowiedzieć się, że pierwotny TikTok został przez komentatorkę ucięty w momencie, gdy narratorka wspomina, że domek został zbudowany na potrzeby kręconego w okolicy filmu, a następnie zdemontowany po zakończeniu zdjęć.

Omawiany filmik doskonale obrazuje to, jak bardzo nasz mózg nie cierpi nieznanego. Gdy natykamy się na coś, czego nie umiemy wyjaśnić, umysł podrzuca nam różne scenariusze i wizje. Nazywa się to potrzebą domknięcia poznawczego. W chwili zwątpienia w naszej głowie mogą więc pojawić się kosmici, czary, a nawet Matrix. Pozwala to mózgowi zaszufladkować sytuację i uznać, że istnieje jej bardziej lub mniej racjonalny powód.

Symulacja rodem z Matrixa… a może manipulacja?

Osoba, która odpowiedziała na oryginalne nagranie, dogrywając do niego swoje kwestie, ewidentnie zmanipulowała odbiorców. Wycięcie końcówki filmu, w której wyjaśniono całą sytuację, sprawiło, że wydźwięk sytuacji wydawał się zupełnie inny. 

Opisany tu TikTok to tylko jeden z przykładów na to, jak za pomocą glitchy można szerzyć dezinformację. Teoria symulacji od pandemii COVID-19 tylko nabiera rozpędu, co sprawia, że wielu idących za trendem twórców jest skłonna okłamywać swoich odbiorców, manipulując treściami, zmyślając historie i nie tłumacząc zdarzeń w sposób naukowy. W obecnej chwili moda ta wydaje się nieszkodliwa… pytanie jednak, co będzie w przyszłości.

Ej, kolego! Chcesz teorię spiskową? Pierwsza dawka gratis!

Według badaczy z Amerykańskiego Towarzystwa Psychologicznego osoby, które uwierzą w jedną teorię spiskową, są o wiele bardziej skłonne dać też wiarę kolejnej. W tej sytuacji koncepcja symulacji może stać się “gateway drug”. W dosłownym tłumaczeniu pojęcie to oznacza używkę, której zażywanie prowadzi do sięgnięcia po kolejne środki. Teorie spiskowe na początku mogą wydawać się śmieszne, ale niektóre z nich wraz z postępem technicznym zaczynają być coraz bardziej problematyczne i trudne do zbycia zwykłym: “niemożliwe, nie ma takiej technologii”. Jeden TikTok, drugi TikTok, i nagle łapiesz się na myśli, że być może ten świat rzeczywiście jest symulacją (jak w Matrixie), sąsiad to robot kontrolowany przez AI, płaskoziemcy mają rację, a szczepienia zabijają. Jak to bywa z narkotykiem, wchodzisz głębiej i głębiej… aż docierasz do tego momentu, gdy to, w co wierzysz, zaczyna krzywdzić innych.

Nie chcemy tu sugerować, że oglądanie Starożytnych kosmitów na History Channel doprowadzi Was do noszenia foliowych czapeczek i wołania, że ziemia zaraz spadnie nam na głowę. Tym artykułem chcemy tylko zwrócić uwagę, że gdy czasem widzi się coś pozornie niewytłumaczalnego, warto na chwilę zatrzymać się i poszukać rozwiązania zagadki. Czasem wystarczy przejrzenie sekcji komentarzy – być może ktoś już odkrył, co tak naprawdę się stało. Nie zajmie Wam to wiele czasu, a sprawi, że zniknie jedno ze źródeł dezinformacji.

Artykuł Glitche w Matrixie – czy to dowód na teorię symulacji? pochodzi z serwisu Pravda.

Amerykańscy złodzieje?

Jeden z użytkowników Twittera poczuł się mocno zaniepokojony wypowiedzią prezydenta Stanów Zjednoczonych Joego Bidena: 

Wpis ten uznajemy jednak za manipulację, bo choć lider Zachodu rzeczywiście wspomina o możliwości wywozu ukraińskiego zboża w celu zasilenia pozostałej części światowego rynku, to dla zrozumienia jego wypowiedzi szczególnie ważny okazuje się, jak zwykle, kontekst.

Krótko o przemówieniu

Filmik załączony przez użytkownika Twittera pochodzi z majowej konferencji, na której prezydent USA skomentował rosnącą stopę inflacji i plany dotyczące jej zwalczenia przedstawione przez demokratów i republikanów. Cytowany fragment wypowiedzi pada na samym początku przemówienia, kiedy Biden wyjaśnia, jak działania Putina odbiły się na cenach w wielu krajach. Ma on jednak na myśli nie zapasy, a zboże przeznaczone na ważny dla Ukrainy ze względów gospodarczych eksport:

„W silosach Ukrainy znajduje się obecnie 20 milionów ton zboża. Próbują wymyślić, jak przetransportować to z kraju na rynek, co obniżyłoby ceny na całym świecie. Normalnie już zaczęlibyśmy je eksportować. Niestety, nie możemy z powodu inwazji Putina”

“Ukraine has 20 million tons of grain in storage in silos right now. They’re trying to figure out how to get it out of the country to market, which would reduce prices around the world. Normally – normally, we’d have already begun to export them into the market. But it hasn’t because of Putin’s invasion” 

20 milionów – dużo czy mało?

Z punktu widzenia laika może się wydawać, że 20 milionów ton zboża to naprawdę mnóstwo. Warto jednak porównać tę liczbę ze statystykami z poprzedniego roku – w 2021 Ukraina wyprodukowała prawie 86 milionów ton. I choć był to wynik rekordowy (wzrost o 32 punkty procentowe w porównaniu z 2020 r.), to wciąż należy mieć na uwadze różnicę między tym, co było przed, a co w trakcie wojny z Rosją. 

Kradną nasze zboże!

Część z was może zadaje sobie pytanie, czy te 20 milionów ton nie przydałoby się teraz bardziej w kraju niż na zewnątrz. Otóż nie – dla Ukrainy zysk ze sprzedaży przeznaczonej na eksport części zboża mógłby być wielką pomocą finansową. Ponadto przerzucenie tych zapasów za granicę sprawiłoby, że Rosja nie mogłaby ich sobie przywłaszczyć, co jak wiemy dzieje się regularnie. Jak donosi CNN w czerwcu rosyjskie ciężarówki plądrowały ukraińskie silosy zbożowe i przewoziły skradzione towary do kontrolowanych przez Rosję portów na Krymie. Według ukraińskiego związku producentów rolnych, wojska rosyjskie ukradły podczas wojny ok. 600 tys. ton ukraińskiego zboża.

Siła niedopowiedzenia

Zaprezentowany wyżej tweet to doskonały przykład tego, że czasem wystarczy wyciąć niecałe 3 sekundy, by wykreować przerażającą wizję wydarzeń, które w rzeczywistości nie mają racji bytu. Wyjmowanie fragmentów z całości stanowi jedną z najpopularniejszych i najbardziej niebezpiecznych taktyk dezinformacyjnych. I choć w tym przypadku zasięg manipulacji nie jest duży, to co innego dzieje się, gdy podobną machinację wykonają większe media. Dlatego ważne jest, by  mieć świadomość, że krótkie filmiki przedstawiające osobę publiczną, która głosi zaskakujące i często kontrowersyjne poglądy, mogą być wycinkiem z całości o zupełnie innym znaczeniu. 

Możesz nam pomóc!

Cieszymy się, że tu jesteś. Weryfikacja informacji jest teraz szczególnie ważna – na horyzoncie kolejna fala koronawirusa, a wraz z nią pojawia się coraz więcej fałszywych wiadomości. Jeśli chcesz w 5 minut pomóc nam w walce z teoriami spiskowymi oraz dezinformacją na temat szczepień, zachęcamy Cię do udziału w badaniu społecznym w formie grywalizacji. Znajdziesz je klikając w poniższy link: https://sprawdzamyjakjest.pl/#!/annotations/mission/19

Artykuł Kto naprawdę zbiera żniwa wojny na Ukrainie? pochodzi z serwisu Pravda.

Rakieta? To nie moja to wasza!

Przed odpowiedzeniem sobie na pytanie, co dokładnie było napisane na rakiecie i dlaczego, ustalmy najpierw, kto ją wystrzelił. Po ataku na miasto Pavlo Kyrylenko, szef Donieckiej Obwodowej Administracji Wojskowej, powiadomił opinię publiczną, że rakiety użyte w ataku to Tochki-U. Rosyjskie Ministerstwo Obrony potwierdziło tę informację, dodając, że ich armia nie posiada żadnej amunicji tego typu. Stwierdzenie to nie wytrzymało jednak twardego zderzenia z rzeczywistością – śledztwo Conflict Intelligence Team wykazało, że Rosja dysponowała nią jeszcze w lutym 2021 r. Ponadto w marcu tego roku zaobserwowano rosyjskie transporty z tego typu pociskami wyjeżdżające z Białorusi.

Co napisano na rakiecie? 

Gdy wiemy już, która strona konfliktu wystrzeliła rakiety, możemy wyjaśnić, co było na nich napisane. Na zdjęciach i nagraniach z bombardowanego miasta widać, że na jednej z rakiet widnieje napis „ЗА ДЕТЕЙ”. Zachodnie media przetłumaczyły go na „for children” (w znaczeniu: dla dzieci), dodając komentarze o bestwialstwie rosyjskiego wojska, wysyłającego ukraińskim dzieciom takie koszmarne „prezenty”. Jednak jak się okazuje, takie tłumaczenie tego wyrażenia jest błędne – napis na rakiecie powinien być rozumiany jako „za dzieci”. Dlaczego? 

Rosyjska propaganda

W rosyjskich mediach od wielu lat kreowany był obraz ludności ukraińskiej jako narodu morderców i nazistów, a walki toczone w Donbasie tylko podsycały ogień rosyjskiej propagandy. Media w Rosji informowały o rzekomym prześladowaniu ludności rosyjskiej na wschodnich terenach Ukrainy, które miało być częścią zaplanowanego w Kijowie „ludobójstwa”. Organizacja EUvsDisinfo zajmująca się monitorowaniem rosyjskiej propagandy zauważyła, że już od 8 lat Rosjanie wykorzystują fałszywą narrację o ukraińcach mordujących dzieci, aby argumentować swoją ekspansję. To właśnie dlatego na rosyjskim pocisku znalazł się napis „ЗА ДЕТЕЙ” (za dzieci). 

Uważaj na wroga w sieci

Rosyjscy propagandyści działają nie tylko na terenie swojego kraju. Z każdym dniem w polskim internecie pojawia się coraz więcej fake newsów mających na celu podsycić niechęć wobec Ukraińców, którzy uciekli przed wojną. Analizowany przez nas przykład pokazuje, jak ważną rolę w cyfrowej komunikacji odgrywa kontekst, w którym umieszczona jest dana informacja. Poniższe zdjęcie dobrze ilustruje, jak poprzez odpowiednie wykadrowanie, jeden obraz może być przedstawiony na trzy różne sposoby i zmanipulowany w zależności od emocji, jakie autor chce wywołać w odbiorcach. 

Właśnie dlatego tak ważne jest zwracanie uwagi nie tylko na treść i autorów informacji, które czytamy w internecie, ale także na kontekst, w którym się znajdują. Gdy następnym razem natraficie na wiadomość, która wywoła w was silne emocje, koniecznie zastanówcie się, w jakim kontekście została opublikowana i jaki był jej cel, zanim podacie ją dalej.

Artykuł Niepokojące napisy na rosyjskich rakietach – wyjaśniamy! pochodzi z serwisu Pravda.

Jednak powielaną w mediach społecznościowych informację o tym, że 5 milionów obywateli Ukrainy znalazło schronienie w Rosji uznajemy za fałszywą, ponieważ według danych podawanych na stronie Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców (ang. United Nations High Commissioner for Refugees – UNHCR), do 23.03.2022 r. (data opublikowania weryfikowanego wpisu) do tego kraju przybyło 350,632 uchodźców z Ukrainy. 

Ale jak to?! 

Aby wyjaśnić, dlaczego Ukraińcy decydują się na ucieczkę na terytorium wroga, trzeba spojrzeć nieco w przeszłość. Po 1945 r. tereny obecnej Ukrainy zostały przyłączone do Związku Radzieckiego. Rozpoczęto także liczne akcje przesiedleńcze, które doprowadziły do zmieszania się narodów. Po rozpadzie ZSRR część miejsc zamieszkania tych ukraińsko-rosyjskich rodzin znalazła się po stronie naszego wschodniego sąsiada. Zatem gdy w 2022 r. rozpoczęła się wojna, wielu z nich po prostu udało się do swoich krewnych.  

We want you to fight disinformation!

Im dłużej trwa konflikt rosyjsko-ukraiński, tym w mediach pojawia się coraz więcej ekstremalnych informacji dotyczących tej wojny. Dlatego właśnie powinniśmy pozostać wyczuleni na fałszywe wiadomości – nie chcemy przecież dołożyć cegiełki do narracji sprzyjających interesom Kremla. Nasza rada brzmi więc: gdy widzisz fake newsa – reaguj!

Artykuł Czy obywatele Ukrainy znajdują schronienie również w Rosji? pochodzi z serwisu Pravda.

Czy prezes Moderny uciekł z Internetu?

Według Mateusza Sobonia prezes Moderny Stephane Bancel usunął swoje konto na Twitterze i sprzedał akcje firmy za około 400 milionów dolarów. Nie dokonał on tego jednak nagle – udziały zaczął spieniężać już w sierpniu 2020 r., co przy pozbywaniu się 19 tysięcy akcji tygodniowo daje mu średni zysk 3 milionów w ciągu 7 dni. Jest to część długoterminowego planu, rozpoczętego rok wcześniej. Warto wspomnieć, że Stephane Bancel posiada całkiem sporo akcji – zakładając, że będzie je sprzedawał cały czas w tym samym tempie, upłynnienie wszystkiego zajmie mu około 16 lat.

Czy Pfizer nie chce już szczepić najmłodszych?

Następnie autor wpisu stwierdza, że firma Pfizer wycofała wniosek o zgodę na szczepienia dla dzieci do piątego roku życia. Zapomina jednak wskazać, dlaczego został on w ogóle złożony – w związku z pojawieniem się Omikronu Stany Zjednoczone zdecydowały się podjąć próbę zahamowania jego rozprzestrzeniania. Jednym z planowanych rozwiązań było rozpoczęcie szczepień dla coraz młodszych grup wiekowych. 31 stycznia 2022 r. Agencja Żywności i Leków (ang. Food and Drug Administration, FDA) zaakceptowała używanie szczepionki Pfizera i Moderny u dzieci od 12 roku życia wzwyż.

Idąc za ciosem, firma Pfizer złożyła wniosek o wykorzystywanie ich produktu w przypadkach nadzwyczajnych u dzieci od 6 miesiąca do 4 roku życia. Posiedzenie FDA w tej sprawie miało odbyć się 15 lutego 2022 r., jednak zostało ono przełożone po zaprezentowaniu przez firmę nowych badań klinicznych. Decyzja o przełożeniu obrad miała na celu przedłużenie czasu na zapoznanie się z nowymi danymi, aby mogły być one wzięte pod uwagę przy decydowaniu o losie wniosku. Nie można więc mówić o jego wycofaniu.

Indie nie dla Pfizera?

Ostatnim punktem na liście Mateusza Sobonia jest informacja, jakoby Pfizer wycofywał się z Indii, ponieważ zarząd firmy nie zgodził się na przeprowadzenie niezależnych badań nad swoim preparatem. Należy zaznaczyć, że informacja ta pochodzi sprzed ponad roku – 5 lutego 2021 r. firma ogłosiła, że wycofuje nie szczepionkę, a wniosek o dopuszczenie jej do użytku  w nagłych przypadkach. Nastąpiło to ze względu na niespełnienie warunków przedstawionych przez rząd indyjski – Pfizer odmówił realizacji badań szczepionki na obywatelach Indii w celu sprawdzenia, czy różnice genetyczne między mieszkańcami Zachodu i Wschodu nie powodują zmniejszenia skuteczności produktu. Na dzień dzisiejszy szczepionka ta nie jest dostępna na terenie Indii, jednak firma dalej stara się o uzyskanie pozwolenia na wprowadzenie jej do obiegu.

Między prawdą a fałszem?

Analizowany wpis pokazuje, jak subtelna może być manipulacja, z którą spotykamy się w internecie. Weryfikację utrudnia fakt, że często opiera się ona na prawdziwych informacjach, które podane w konkretnym kontekście mogą wprowadzać odbiorców w błąd. Dlatego tak ważne jest, aby naszej czujności nie uśpiły liczby i „suche fakty” – one również mogą być częścią zmanipulowanego przekazu.

Artykuł Szczepionkowi giganci – niepokojące fakty pochodzi z serwisu Pravda.

Niezdecydowany procesor

W pierwszej połowie listopada tego roku firma informatyczna IBM opublikowała informację o swoim nowym procesorze o nazwie Eagel. Byłoby to wydarzenie dość typowe na tym rynku, gdyby nie konstrukcja wcześniej wspomnianego urządzenia. Mianowicie jest ono procesorem kwantowym. Oznacza to, funkcjonuje tam inna jednostka zapisu danych – nie jest nim bajt mogący przyjmować jedynie wartości 0 albo 1, ale kubity, które potrafią… być 0 i 1 jednocześnie.

Zapytacie pewnie, jak to możliwe. Otóż procesory kwantowe korzystają – jak można się domyślić z nazwy – z zasad rządzących w świecie kwantów, a konkretnie z właściwości zjawiska superpozycji. Jest to sytuacja, gdy cząsteczka może istnieć w 2 stanach na raz i przyjmować konkretną wartość dopiero wtedy, kiedy zostanie zaobserwowana. Można to porównać do znanego paradoksu kota Schroedingera, który jest jednocześnie żywy i martwy.

Specyfika kubita bardzo utrudnia prace nad implementacją takich procesorów w aktualnie używanych urządzeniach. Gdy jednak trudności zostaną pokonane, uzyskać można taką szybkość wykonywania bardzo skomplikowanych działań, której nie można porównać do prędkości żadnego innego narzędzia. Omawiany tutaj Eagel jest aktualnie najnowocześniejszym procesorem tego typu – może się pochwalić układem złożonym ze 127 kubitów (to ponad 2 razy więcej niż u jego poprzednika Hummingbirda). Reakcje na wiadomość o jego powstaniu były bardzo pozytywne – naukowcy zajmujący się opracowaniem techniki kwantowej dla komputerów wyrazili wielkie podekscytowanie możliwościami, które się przed nimi otworzyły. Bo warto zwrócić uwagę, że IBM jako pierwsza firma na świecie udostępniła w ogólnodostępnej chmurze swoje prace nad obliczeniami, dzięki czemu od 2016 r. każdy ma możliwość dotarcia do ich bazy.

Pudełkowe satelity

Mówiąc o projektach udostępnianych w ramach domeny publicznej, warto wspomnieć o The CubeSat. Zaprojektowany przez profesora Boba Twiggsa zestaw satelit jest wielkości… pudełka po butach. Został on stworzony w ramach zajęć dla świeżo upieczonych inżynierów, którzy po raz pierwszy mieli możliwość wykorzystania w praktyce swoich wyjątkowych umiejętności. Prototyp został szybko rozwinięty i już dziś z małych satelit zaczynają korzystać nie tylko ośrodki naukowe, ale i różne firmy czy start-upy. Umożliwia to właśnie udostępniona na stronie internetowej projektu dokumentacja.

Te niewielkie urządzenia mogą być wykorzystywane do naprawdę ważnych zadań. Jednym z ciekawszych przykładów jest tu akcja polegająca na monitorowaniu poziomu deforestacji w krajach tropikalnych. Rząd Norwegii i firma Planet planują wykonanie przez 180 CubeSatów zdjęć lasów w aż 64 państwach, by zebrać dane dotyczące tego niepokojącego zjawiska. Następnie informacje mają zostać przekazane rządom danych regionów wraz z propozycją wsparcia finansowego od Norwegii. Jeśli ministrowie wyrażą zainteresowanie projektem, oferta skandynawskiego kraju może przerodzić się w szeroko zakrojony program mający na celu zapobieganie wycince drzew. 

Komputery z DNA?

Technologia może nas wspomóc nie tylko w ramach ochrony środowiska. Zajmujący się biologią naukowcy z Georgia Tech Research Institute (GTRI) już od jakiegoś czasu pracują nad dyskami pamięci, w których nośnikiem danych nie będzie urządzenie elektryczne, ale łańcuchy DNA. Są one skonstruowane z zasad, czyli czterech różnych jednostek chemicznych: adeniny, cytozyny, guaniny i tyminy. Można je wykorzystać jako swoisty kod binarny – na miejsce 0 wstawiać na przykład adeninę, a zamiast 1 umieszczać guaninę. W ten sposób stworzyć można unikalne łańcuchy zawierające wszelkiego rodzaju informacje.

Badacze z GTRI twierdzą, że po sformatowaniu na DNA każdy film mógłby zyskać objętość mniejszą niż kostka cukru. Jednak zanim będziemy mogli schować do kieszeni wszystkie nasze ulubione seriale z Netflixa, minie jeszcze sporo czasu. Aktualne prace skupiają się na zwiększeniu ilości pamięci na chipach bazujących na DNA (obecnie jest to równowartość 200 MB) oraz zmniejszeniu kosztów ich tworzenia. Najnowsze informacje sugerują, że już niedługo uda się osiągnąć te cele. 

Wykorzystanie DNA może okazać się absolutnym fenomenem – na dzień dzisiejszy kopie ważnych danych zapisuje się na taśmach magnetycznych, które trzeba wymieniać co 10 lat. Omawiane tutaj chipy mogą przetrwać tysiące lat (o ile tylko w miejscu ich przechowywania utrzymana zostanie wystarczająco niska temperatura). Kto wie – może jeszcze w ciągu naszego życia doczekamy się takich “żywych” komputerów?

W sumie nie jest tak źle…

Mamy nadzieję, że dzięki powyższym informacjom udało się wam przywrócić Wam choć odrobinę wiary w ludzkość. Mimo tego, że cały świat zwolnił, to dalej jest na nim pełno ludzi robiących rzeczy, które mogą popchnąć naszą wiedzę o możliwościach ludzkości dalej i dalej do przodu – czy to zagłębiając się w mikroskopijną krainę kwantów i aminokwasów, czy dosłownie… sięgając gwiazd. Dzięki pandemii dowiedzieliśmy się, że nieważne, co będzie się działo, w ludziach będzie się tliła chęć zdobywania wiedzy i odkrywania nowego. 

…ale

Każdy medal ma dwie strony – i nie omija to tego artykułu. Przedstawione wyżej technologie pokazują, że każdego dnia otaczający nas świat zmienia się o kilka stopni, a to, co nowe, za parę chwil może okazać się starociem. Nowinki ze świata nauki można oczywiście wykorzystywać w szczytnych celach, ale wszyscy dobrze wiemy, że nie każdy ma na to ochotę. Tworzenie za pomocą generatorów komputerowych zdjęć profilowych dla fałszywych kont czy skomplikowane metody szyfrowania i ukrywania swojego położenia to tylko dwa przykłady tego, jak różne osoby próbują odmienić świat za pomocą kłamstwa. Odróżnienie dobrego od złego może więc stawać się coraz trudniejsze, dlatego tak ważne jest, abyśmy wiedzieli, jak chronić siebie i innych przed siłą dezinformacji. Dzięki temu zawczasu będziemy mogli – wspólnymi siłami – stłumić je w zarodku.

Artykuł Pandemia, czyli wszystko się wali i płonie? pochodzi z serwisu Pravda.

Od pierwszych przypadków zakażeń wirusem COVID-19 minęły już prawie dwa lata. Przez ten czas otaczający nas świat zmienił się diametralnie. Musieliśmy nauczyć się żyć w nowej rzeczywistości, każdego dnia będąc zewsząd zalewani sprzecznymi ze sobą informacjami. Z autopsji nauczyliśmy się, że na każdą prawdziwą informację związaną z pandemią przypada niestety co najmniej dziesięć częściowo lub całkowicie fałszywych. I choć w ciągu ostatnich dwóch lat przeprowadzono wiele badań nad koronawirusem, ludzie wciąż gotowi są uwierzyć w najbardziej sensacyjne pandemiczne plotki. Mimo upływu czasu i coraz większej ilości informacji zebranych na temat wirusa, jego mutacji oraz szczepionek przeciwko niemu w Internecie aż się roi od komentarzy. Ich autorzy śmiało wykrzykują hasła implikujące, że za pandemię odpowiedzialne są elity świata, konkretne narody lub grupy społeczne. Bardzo łatwo przychodzi im też zaprzeczanie jego istnieniu. Najbardziej niepokojące pozostają jednak te fake newsy, które przybierają postać prowokacji politycznych. Okazuje się, że manipulując wiadomościami w Internecie, można na przykład zmienić wyniki wyborów, a nawet wywołać konflikt zbrojny. Na szczęście firmy zarządzające social mediami (bo w nich takich fake newsów produkuje się najwięcej) coraz częściej decydują się podjąć realne działania w celu zwalczania dezinformacji. W tym tekście postaram się przybliżyć jedno z nich. 

Szwajcarski ekspert, który nie istnieje

Chyba każdy z nas słyszał w pandemii choć raz, żeby nie wierzyć informacjom z niepewnych źródeł. Ufaj tylko ekspertom, mówili. Będzie dobrze. Zgodnie z tym rozumowaniem powinniśmy być pewni, że komentarze i posty szwajcarskiego biologa Wilsona Edwardsa są jak najprawdziwsze. To przecież naukowiec! I do tego ze Szwajcarii, więc na pewno mówi mądre, poparte badaniami rzeczy. Niestety jednak i tutaj za sreberkiem czekoladki ukryła się chytrze puszka pełna dezinformacji? 

Podszywający się pod Wilsona Edwardsa użytkownik w lipcu tego roku przedstawiał w mediach społecznościowych informację, jakoby Stany Zjednoczone wywierały presję na badających pochodzenie COVID-19 naukowców ze Światowej Organizacji Zdrowia, by oznajmili, że pierwotnym źródłem wirusa są Chiny. Wypowiedzi te były kierowane do anglojęzycznych odbiorców w USA i Wielkiej Brytanii oraz do korzystających z Twittera i Facebooka mieszkańców Tajwanu, Hong Kongu i Tybetu. Informacje rozpowszechniane przez Edwardsa trafiły nawet swego czasu do azjatyckich mediów takich jak CGTN, Shanghai Daily i Global Times.

Wielka popularność biologa zwróciła uwagę rządów. W sierpniu ambasada Szwajcarii w Chinach zdecydowała się opublikować oświadczenie w tej sprawie. Okazało się, że obywatel tego kraju o nazwisku Wilson Edwards? nie istnieje. Nie ma też żadnych prac naukowych sygnowanych jego nazwiskiem. W komunikacie ambasady zauważono również, że wspomniane konto zostało utworzone na 2 tygodnie przed opublikowaniem pierwszego posta oraz że użytkownik podający się za Wilsona Edwardsa ma na Facebooku jedynie trzech ?znajomych?. Na podstawie tych faktów Szwajcarzy zażądali od chińskich mediów usunięcia wszystkich treści, gdzie pojawiła się postać i wypowiedzi biologa.

Meta przychodzi na ratunek

Na pierwszy rzut oka można by stwierdzić, że sprawa fałszywego biologa to nic innego jak kolejny przypadek pojawienia się w mediach niesprawdzonej wcześniej informacji. Okazuje się jednak, że są co najmniej dwa powody, dla których warto tę sprawę zapamiętać.

Pierwszym z nich jest reakcja firmy Meta, właściciela Facebooka, gdzie ?Wilson Edwards? publikował najwięcej treści. Przeprowadziła ona szczegółowe śledztwo, po którym okazało się, że osoba (lub osoby) odpowiedzialna za publikację fałszywych informacji w celu uwiarygodnienia wykreowanej postaci używała sieci VPN*. Dodatkowo zdjęcie profilowe ?biologa? zostało wygenerowane przez komputer, co miało utrudnić wykrycie nieprawdziwego konta. Na podstawie zebranych danych i zgłoszeń od użytkowników Meta usunęła 524 konta, 20 stron, 4 grupy facebookowe i 86 kont na Instagramie, które były powiązane z Edwardsem lub publikowały tworzone przez niego treści.

Firma prześledziła również, w jaki sposób popularyzowano takie informacje. Oryginalne posty były na początku udostępniane i lajkowane przez inne fałszywe konta na Facebooku, co zwiększało zarówno zasięgi, jak i wiarygodność przedstawionej tam wiedzy. Dalej przekazywali je już autentyczni użytkownicy, którzy byli przekonani o ich prawdziwości. Szczególnie niepokojący jest fakt, że większość kont popularyzujących te treści należała do pracowników chińskich państwowych firm infrastrukturalnych w ponad 20 krajach. To prowadzi nas do drugiego powodu, dlaczego sprawa Wilsona Edwardsa jest warta zapamiętania.

Meta wykazała, że wśród przedsiębiorstw, których pracownicy rozpowszechniali treści publikowane przez fałszywego biologa, znalazło się Sichuan Silence Information Technology Co., Ltd. To niewątpliwie najważniejsza czerwona flaga w tej sprawie ? wspomniana firma zajmuje się bezpieczeństwem sieci i informacji oraz wsparciem technicznym dla Chińskiego Ministerstwa Bezpieczeństwa Publicznego i CNCERT. Ta druga instytucja to kluczowy ze względu na pełnioną rolę zespół koordynujący działania rządu Chin w sytuacjach kryzysowych w zakresie cyberbezpieczeństwa. Wiadomość, że ludzie odpowiedzialni za tak istotne w erze Internetu sprawy są powiązani z kontem szerzącym fake newsy na temat będący źródłem napięć na linii Chiny-USA jest co najmniej zastanawiająca. Może to oznaczać, że działania ?Wilsona Edwardsa? były celowym zabiegiem ze strony Chin i być może pewnego rodzaju polityczną prowokacją, jednakże nie pojawiły się dotąd żadne dowody potwierdzające tę hipotezę. Na szczęście jednak według Mety ?kampania? fałszywego biologa była mało skuteczna w swojej grupie docelowej.

*VPN (Virtual Private Network) – dosłownie wirtualna sieć prywatna. Stosowana jest, by tworzyć szyfrowane tunele danych i ukrywać adres IP wykorzystujących ją urządzeń. Dzięki VPN można np. zachować w tajemnicy własną tożsamość online. 

Polski akcent

Śledztwo Mety nie dotyczyło jedynie sprawy Wilsona Edwardsa. Weryfikacją zostały objęte źródła informacji pochodzące z takich krajów jak Palestyna, Chiny, Białoruś czy? Polska. W naszym kraju Meta usunęła 31 kont, 4 grupy, 2 wydarzenia na Facebooku i 4 konta na Instagramie. Wiele z nich powiązane było z sytuacją na granicy polsko-białoruskiej ? osoby odpowiedzialne za ten proceder podszywały się pod imigrantów z Bliskiego Wschodu. Z fałszywych kont publikowały one opowieści o negatywnych doświadczeniach z prób przekraczania muru dzielącego je od Polski, a także narzekały na politykę antyimigracyjną Polski i ostrzegały przed neonazistowskimi grupami w naszym kraju. Osoby te udostępniały również artykuły ukazujące, jak strona białoruska nie radzi sobie z kryzysem na granicy. 

A morał z tego taki…

Po przeczytaniu tego tekstu można uznać, że teraz nikomu już nie można ufać. Przecież każdy człowiek może być w Internecie kimś kompletnie innym… Niestety jest w tym stwierdzeniu dużo prawdy ? anonimowość, jaką daje Internet sprawia, że trudniej jest mieć pewność, czy osoba, z którą piszemy lub której posty czytamy jest naprawdę tym kimś, za kogo się podaje. Choć w przypadku takich informacji jak ta, kto wygrał ostatni mecz piłki wodnej, nie ma to zbyt wielkiego znaczenia (przynajmniej dla większości odbiorców), to jednak w sprawach dotyczących zdrowia, klimatu czy polityki autorstwo danych treści ma kolosalne znaczenie. Dlatego właśnie tak ważne jest nie tylko sprawdzanie prawdziwości czytanych informacji, ale i osoby, która je opublikowała. Jeżeli konto, które rozpowszechnia dany wpis zostało utworzone niedawno, ma małą liczbę ?znajomych? lub udziela się tylko na jednej grupie, to w głowach jego odbiorców od razu powinna się zapalić czerwona lampka. Co więcej, jeśli autor potencjalnie fałszywych wypowiedzi podaje się za specjalistę w danej dziedzinie, warto wyszukać, czy w Internecie znajdują się jakieś jego prace naukowe. Dzięki temu weryfikacja konta publikującego czytane przez nas treści może okazać się o wiele łatwiejsza niż sprawdzenie prawdziwości samego tekstu. 

Warto też pamiętać, że jeśli już zidentyfikujemy fałszywe informacje, powinniśmy je zgłosić. Wiele serwisów takich jak Instagram, Facebook czy Twitter posiada do tego odpowiednie narzędzia i wykorzystuje je przy pracy. Jak widać na przykładzie sprawy Wilsona Edwardsa właściciele tych platform rzeczywiście weryfikują wyłapywane przez użytkowników treści, co często kończy się likwidacją źródła dezinformacji.

Fake newsy tak jak Covid-19 cały czas mutują, rosną w siłę i używają coraz to nowych zagrywek, aby nas zwieść i oszukać. Dlatego tym bardziej musimy uważać na to, co udostępniamy w Internecie, żeby nie przyczynić się do wzrostu ?zakażeń? w trakcie pandemii? dezinformacji. 

Artykuł Jak szwajcarski biolog oszukał pół świata, czyli rzecz o fałszywych kontach, walce z dezinformacją i politycznych prowokacjach w internecie pochodzi z serwisu Pravda.

W naszych postach często pojawia się słowo fact check, bo jest ono ściśle powiązane z naszą działalnością. Jeśli zastanawiacie się skąd pochodzi ten termin i gdzie ma swoje początki to przychodzimy z odpowiedzią!

Od czego się to wszystko zaczęło?

Prekursorami dzisiejszych fack-checkerów byli pracownicy amerykańskich gazet. To właśnie tam powstał oraz utrwalił się termin 'fact-checker’, choć rola tych pracowników sprowadzała się do wyłapywania błędów językowych w tekstach. Dopiero wraz z pojawieniem się?yellow journalism? w latach 90 XIX w. i ?muckraking? na początku wieku XX, gazety zaczęły traktować poważnie kwestię sprawdzania faktów.

Yellow journalism 

Dla niektórych z was terminy takie jak ?yellow journalism? czy ?muckraking? mogą być nieznane. Już spieszymy z wyjaśnieniami! Termin ?yellow journalism? odnosił się do gazet, które chcąc zdobyć większą liczbę czytelników niż konkurencja, przejaskrawiały swoje artykuły aby brzmiały bardziej dramatycznie.

Muckring

Termin ?muckraking? natomiast odnosi się do gazet publikowanych podczas ery postępowej. Miały one na celu uświadomić opinię publiczną na temat korupcji i niesprawności polityków czy dużych korporacji. Mimo że większość historii była prawdziwa, często zdarzały się historie wymyślone przez autora.

Pierwsze organizacje

Dziennikarze XX wieku chcieli zniwelować takie incydenty jak ?yellow journalism?, więc w 1913 r. Ralph Pulitzer i Isaac White założyli ?Bureau of Accuracy and Fair Play? (?Biuro Dokładności i Fair Play?), którego publikacje wydawano w New York World. Biuro miało na celu poprawiać nieścisłości oraz eliminować fałszywe informacje i ich twórców. Takie działanie było nowatorskie jak na swoje czasy i można powiedzieć, że był to pierwowzór organizacji fact-checkingowych takich jak my!

Co było dalej?

?Biuro Dokładności i Fair Play?, mimo znakomitego pomysłu i sprawnego działania, nie powstrzymywało powstawania kolejnych artykułów z niesprawdzonymi faktami. Aby wpłynąć na proces publikowanych artykułów musiały zainterweniować również same gazety. Dlatego w redakcjach zaczęły powstawać coraz to większe zespoły ?badawcze?. Liderami takich zastosowań były czasopisma takie jakie Times, New Yorker czy Newsweek.

Nowa zawód?

W tym okresie weszło do użycia słowo fact-checker, które prawdopodobnie zostało po raz pierwszy użyte w numerze Times ?Colliers? z 1938 w kontekście zatrudnienia większej ilości ?fact-checkerów? (?[…] its researchers and fact-checkers from ten to twenty-two.?)

Dalszy rozwój

Na przełomie XX i XXI wieku sytuacja polityczna, jak i potrzeby społeczeństwa, spowodowały zmiany w dość statycznym środowisku fact-checkerów. Zaczęto uważniej śledzić oraz sprawdzać co mówią i obiecują politycy. Wraz z rozwojem Internetu zaczęło powstawać coraz więcej organizacji niezwiązanych z dziennikarstwem, które na własną rękę zaczęły sprawdzać fake newsy (np. Snopes, Smoking Gun i FactCheck.org).

Podsumowanie

Jak widać, sprawdzanie informacji przeszło długą drogę i zmieniało się na przestrzeni lat, ale cel naszej pracy zostaje bez zmiany – sprawdzać media, szukać w nich fake newsów i prezentować fakty.

Artykuł Historia fact-checkingu pochodzi z serwisu Pravda.

Aby się tego dowiedzieć, przeanalizowaliśmy wszystkie artykuły opublikowane przez TVP Info Fact-Checking między 21 lutego 2020 r. a 15 marca 2021 r. Czytając każdy artykuł odpowiedzieliśmy na zestaw pytań:

• Kto jest autorem sprawdzanej informacji?
  • Członek partii politycznej (Prawo i Sprawiedliwość, Platforma Obywatelska, Nowa Lewica, Polskie Stronnictwo Ludowe, Solidarna Polska, Wiosna Biedronia, Porozumienie, .Nowoczesna)
  • Inny podmiot (zdecydowaną większość reprezentowały media ? TVN, Gazeta Wyborcza, Rzeczpospolita, Onet, SokZBuraka, Fakt, Wirtualna Polska, inne media)
• Czego dotyczy weryfikacja?
  • Kampanii wyborczej
  • Epidemii koronawirusa lub szczepień
  • Rosyjskiej dezinformacji
  • Czegoś innego

Oczywiście, przed rozpoczęciem naszej analizy postawiliśmy kilka hipotez, które zgodnie z naukową zasadą postanowiliśmy empirycznie sprawdzić. Czego udało się nam dowiedzieć?

Weryfikowane partie polityczne

Na 170 przeczytanych przez nas artykułów 69 (41%) dotyczyło członków PO. Na drugim miejscu była Nowa Lewica z 12 weryfikacjami (16%), a na trzecim .Nowoczesna ? 7 weryfikacji (10%). Miejsce przed ?podium? zajęły ex aequo PSL, Lewica Razem oraz Wiosna z 3 (4%) weryfikacjami każda. 

Co ciekawe, na 170 artykułów, które sprawdziliśmy, żaden nie weryfikwował wypowiedzi członka partii rządzącej.

Oto kilka przykładowych wpisów z portalu TVP Info Fact-Checking.

Weryfikowane media

Na 170 weryfikacji 63 dotyczyły mediów. Zebraliśmy dane na temat tego, które media były najczęściej weryfikowane przez portal TVP Info. Oto, czego się dowiedzieliśmy.

Najchętniej weryfikowanymi mediami był TVN, Gazeta Wyborcza, Onet oraz SokZBuraka.

SokZBurka to fanpage na Facebooku, na którym publikowane są treści nieprzychylne partii rządzącej. To jedyny fanpage, jakim zajęło się TVP. 

Tak prezentują się przykładowe weryfikacje.

Podczas poprawiania błędów konkurencji (np. innych mediów), dziennikarze TVP często dodawali nieprzyjemne uwagi przy osobach odpowiedzialnych za pisanie fake newsów związanych z PiS-em. Weryfikacja wypowiedzi jednej osoby, staje się pretekstem do oczerniania innych osób wrogich partii rządzącej.

Twórcy tego rodzaju treści korzystają z metody ?zgniłego śledzia”, który kojarzy się z przykrym zapachem. Działa ona w taki sposób, że daną osobę oskarża się o brudne i skandaliczne rzeczy, takie jak kradzież, pedofilia albo oszustwo.

Celem ?zgniłego śledzia? nie jest udowodnienie winy, ale wywołanie szerokiej dyskusji społecznej na temat jej nieprawdziwości i bezpodstawności. Poniżej widzimy przykład, gdzie w weryfikacji wspomniana została inna osoba powiązana z autorem fake newsa. W tym przypadku ?smród? otoczy także Jacka Świderskiego.

Czego dotyczyły weryfikacje?

Ze względu na trwająca pandemię zdecydowana większość, bo aż 62 ze 170 (36%) artykułów było poświęconych pandemii. Natomiast aż 35 z 62 (56%) tekstów weryfikowała wypowiedzi członków opozycji związanych z koronawirusem.

Przedstawiamy przykładowe wpisy związane z pandemią koronawirusa.

Drugim najpopularniejszym tematem (35 ze 170 weryfikacji) była kampania wyborcza (37% wpisów jej poświęconych w nagatywnym świetle stawiało Rafała Trzaskowskiego).

Weryfikacje związane z kampanią prezydencką dotyczyły dwóch kwestii: obrony stwierdzeń i działań prezydenta lub analizy wypowiedzi krytykujących go. Zazwyczaj krytykantem prezydenta był Rafał Trzaskowski i to jego najczęściej fact-checkowano. 

Fake Hunter

Na stronie TVP Info znajdziemy również weryfikacje informacji z kategorii ?fejki? (np. ?wpływ 5G na zdrowie?). Taka działalność jest potrzebna ? cieszymy się, że media państwowe starają się walczyć ze szkodliwymi fake newsami. Z naszej analizy wynika jednak, że większość publikowanych weryfikacji z tej kategorii była zrobiona nie przez TVP Info Fact-checking, a przez portal FakeHunter prowadzony przez Polską Agencję Prasową (PAP).

Stronniczość

Przymiotniki takie jak bezstronność czy profesjonalizm nie stosują się do większości weryfikacji publikowanych przez TVP. W artykułach można zauważyć gloryfikację działań partii rządzącej przy jednoczesnym stawianiu polityków opozycji oraz ich wypowiedzi w złym świetle lub nawet wyśmiewaniu ich.

Za częste uzasadnienie w weryfikacjach bierze się argumentum ad populum (głos ludu). Pokazywane są w nich wycinki wpisów z Twittera, które potwierdzają to, co mówi TVP lub partia rządząca. Ma to ośmieszyć osobę, która opublikowała fałszywą informację i pokazać, że została ona zdemaskowana nawet przez internautów.

W czym tkwi problem?

Dlaczego takie podejście do weryfikacji informacji jest szkodliwe i nie powinno mieć miejsca? W ten sposób wykorzystuje się prawo człowieka do poznania prawdy, wciągając go w manipulacje i nieczyste zagrywki polityczne.

Sposób, w jaki przez TVP Info Fact-checking są przekazywane weryfikacje a także ich cel, wzbudza wiele wątpliwości. Weryfikacja informacji powinna służyć sprawdzeniu prawdziwość informacji, a nie być miejscem do krytyki przeciwników politycznych. Takie działanie doprowadza do pogłębiającej się polaryzacji społeczeństwa.

Dlaczego powstał ten artykuł?

Ze względu na to, jaką rolę w państwie pełnią obecnie członkowie PiSu, weryfikacja ich wypowiedzi ma kluczowe znaczenie w zapewnianiu obywatelom rzetelnych informacji.

Chcemy zaznaczyć, że nasza publikacja nie ma na celu ataku politycznego. Zabieramy głos w sprawie TVP Info Fact-checking, ponieważ nie chcemy, aby fact-checking był postrzegany jako narzędzie politycznej manipulacji. Nieprawdziwe informacje pojawiają się bez względu na opcję polityczną, dlatego dysproporcja zauważalna na portalu TVP jest niewątpliwym zakłamywaniem rzeczywistości.

Artykuł Jak NIE powinien wyglądać fact-checking. TVP Info Fact-Checking. pochodzi z serwisu Pravda.