W ostatnich dniach na X pojawiły się prześmiewcze wpisy sugerujące, że Netflix przygotowuje dokument o Idze Świątek, w którym polską tenisistkę miałaby zagrać czarnoskóra aktorka. Narracja ta pojawiła się tuż po historycznym sukcesie Świątek na Wimbledonie. 

Wpisy miały wyraźnie satyryczny charakter – jedno z załączonych zdjęć przedstawiało czarnoskórą tenisistkę Serenę Williams, a pozostałe grafiki najprawdopodobniej zostały wygenerowane przy użyciu sztucznej inteligencji.

W komentarzach widać jednak, że część osób była skłonna uwierzyć w taką produkcję: „Klasyczny Netflix. Nie zdziwiłbym się gdyby takie coś zrobili” czy „Netflix to z każdego czarnucha musi zrobić”. 

Jeden z wpisów zdobył ponad 377 tysięcy wyświetleń, a zatem można podejrzewać, że trafił także do osób, które nie dostrzegły satyrycznego charakteru grafiki i potraktowały ją jako prawdziwą informację. Dodatkowo, niektóre z grafik były stylizowane na oficjalne materiały promocyjne Netflixa, co mogło uwiarygadniać je w oczach osób nieświadomych żartobliwego charakteru całej narracji.

Taki serial po prostu nie powstaje

Dla formalności sprawdziliśmy dostępne informacje i film o Idze Świątek z czarnoskórą aktorką nie został nigdzie zapowiedziany – ani przez Netflixa, ani przez media branżowe.

Na Tudum – oficjalnej stronie Netflixa – pojawia się jedynie informacja o serialu „Break Point”. Dokument ten pokazuje kulisy światowych turniejów tenisowych i śledzi życie wschodzących gwiazd tenisa. W jednym z odcinków pierwszego sezonu wystąpiła również Iga Świątek. Ponadto Iga jest bohaterką jednego z odcinków „8 wspaniałych” Canal+ oraz serialu dokumentalnego „Cztery pory Igi” skupiającego się w pełni na polskiej tenisistce. 

Memy a dezinformacja 

Grafika z rzekomo czarnoskórą Igą Świątek w serialu Netflixa to część szerszej serii memów parodiujących decyzje platformy o obsadzaniu czarnoskórych aktorów w rolach historycznych lub fikcyjnych postaci, które pierwotnie miały inny kolor skóry. Zjawisko to zostało opisane na m.in. portalu Know Your Meme.

Choć w przypadku Igi Świątek mamy do czynienia z dość oczywistym żartem, memy mogą pełnić również rolę nośników dezinformacji – zwłaszcza gdy trafiają do osób, które nie rozpoznają ich satyrycznego charakteru. Wyrwane z pierwotnego kontekstu i powielane w innych przestrzeniach internetu, mogą z czasem zacierać granicę między żartem a faktem. W przeszłości satyryczne grafiki były wykorzystywane do wzmacniania uprzedzeń czy manipulowania opinią publiczną. 

Efekt potwierdzenia

Kontrowersje wokół decyzji castingowych Netflixa pojawiały się niejednokrotnie w przeszłości – m.in. w przypadku serialu „Kleopatra”, gdzie krytykowano obsadzenie czarnoskórej aktorki w roli historycznej królowej Egiptu, czy filmowej adaptacji „Małej Syrenki”, w której zmieniono wygląd głównej bohaterki względem oryginału. Tego typu przykłady mogły sprawić, że część odbiorców dała wiarę doniesieniom o rzekomej czarnoskórej aktorce mającej zagrać Igę Świątek.

Mógł tu również zadziałać mechanizm efektu potwierdzenia, zgodnie z którym łatwiej przyjmujemy za prawdziwe informacje potwierdzające nasze przekonania. W tej sytuacji jeśli ktoś uważa, że „platformy streamingowe przesadzają z poprawnością polityczną”, mógłby bezrefleksyjnie uznać za prawdziwą informację o czarnoskórej aktorce grającej Świątek.

Podsumowując, w połączeniu z wcześniejszymi sporami wokół obsady i plakatem stylizowanym na zapowiedź platformy, nawet absurdalna informacja mogła wydać się niektórym wiarygodna – szczególnie przy szybkim, powierzchownym przeglądaniu treści w mediach społecznościowych. Dlatego przed rozpowszechnianiem kontrowersyjnych, wywołujących wzmożone emocje treści warto się wstrzymać i zastanowić nad ich charakterem oraz prawdopodobieństwem.

Dla tych, którzy doczytali do końca, przedstawiamy inną, równie interesującą produkcję Netflixa:

Artykuł Netflix nie kręci filmu o Idze Świątek z czarnoskórą aktorką. To tylko internetowy żart pochodzi z serwisu Pravda.

„W związku z bestialskim morderstwem na Uniwersytecie Warszawskim warto przypominać jakie priorytety ma prezydent Warszawy ” – 7 maja 2025 r. napisał jeden z użytkowników platformy X. Jego wpis zdobył ponad 281 tysięcy wyświetleń. Do posta dołączył zrzut ekranu artykułu zatytułowanego „Oto priorytety Trzaskowskiego! Warszawa dała 40 mln zł na agendę LGBT, a tylko 20 mln zł na Policję. PiS punktuje włodarza stolicy”.

Tę informację zdementowaliśmy już w lutym 2025 r. 

To właśnie na początku roku Poseł Prawa i Sprawiedliwości Sebastian Kaleta zarzucił prezydentowi Warszawy Rafałowi Trzaskowskiemu, że podczas swojej sześcioletniej kadencji jako włodarz stolicy przeznaczył z budżetu miasta co najmniej 40 milionów złotych na wsparcie środowiska LGBT+. „To klasyczny przykład manipulacji” – odpowiada nam stołeczny ratusz. O co w tym chodzi? 

230 tysięcy wyświetleń, 6 tysięcy polubień, 2 tysiące udostępnień oraz niemal pół tysiąca komentarzy – taki wynik osiągnął wpis posła Prawa i Sprawiedliwości Sebastiana Kalety, który 30 stycznia 2025 roku udostępnił na swoim profilu na platformie X. 

„Ujawniamy – Rafał Trzaskowski jako Prezydent Warszawy przekazał 40 mln zł środowiskom LGBT w latach 2018-2024. Dla porównania, stołeczna policja przez 6 lat rządów Trzaskowskiego otrzymała od niego zaledwie 20 mln zł ” – twierdzi polityk (pisownia oryginalna). Do wpisu dołączony jest filmik ze zorganizowanej przez niego konferencji prasowej. 

Post opublikowany 30 stycznia 2025 roku na platformie X.

„Wyraźnie widać jakie ma priorytety. I bezpieczeństwo Warszawiaków do nich nie należy”, „rozwój społeczności LGBT ważniejszy od bezpieczeństwa warszawiaków”, „I to jest prawdziwa twarz Trzaskowskiego” – orzekli niektórzy komentujący. 

Co na to media?

Temat wspierania przez Rafała Trzaskowskiego inicjatyw związanych ze społecznością LGBT+ został szeroko podjęty przez liczne portale internetowe. Sprawę komentowały m.in. Radio Maryja, PrawicowyInternet.pl, Do Rzeczy i Niezależna.pl. Informacja pojawiła się także na oficjalnej stronie Konfederacji. Na Facebooku temat nagłośnił poseł PiS Dariusz Matecki a na X Paweł Usiądek.

Czego dowiadujemy się z konferencji? 

Nagranie załączone do wpisu Kalety pochodzi z konferencji prasowej posłów PiS, która odbyła się 30 stycznia 2025 roku. „Udało nam się zlokalizować bardzo dużo umów, bardzo dużo projektów, które miasto wspierało, i była to kwota nie mniejsza niż 40 milionów, które otrzymały od miasta stołecznego Warszawy, od Rafała Trzaskowskiego, organizacje wspierające środowiska LGBT lub wprost na projekty, które realizują różne propozycje środowiska LGBT, w tym różne ideologiczne zagadnienia” – przekazał w swoim wystąpieniu Kaleta. 

Jak zastrzegł, kwota wsparcia wynosiła nie mniej niż 40 milionów, ponieważ nie byli w stanie zweryfikować wszystkich projektów, które miasto realizowało. Na konferencji wymieniono następujące wspierane projekty i ich koszty: 

• 1,7 miliona złotych – Hostel Interwencyjny Lambdy Warszawa dla osób LGBT+ (link),
• 150 tys. złotych – QueerMuzeum Warszawa (link),
• 2 miliony złotych – Stowarzyszenie teraz poliż (link),
• 4,7 milionów złotych – kampania antynarkotykowa chemsex (link),
• 3,6 miliona złotych – Biennale Warszawa (link),
• 7 milionów złotych – Stowarzyszenie im. Stanisława Brzozowskiego (link).

Poseł nie pokazał jednak wszystkich umów, które miałyby się składać wspomniane przez niego 40 milionów złotych. Nigdzie nie opublikował też dowodów. 

Problem z klasyfikacją

Napisaliśmy do stołecznego ratusza z pytaniem, czy wyliczenia posła PiS są prawdziwe. „Jest to nieprawda, ponieważ wyliczenia i kwoty ‘dodanych dotacji’ oparte są na fałszywych założeniach” – argumentuje w przesłanej do nas odpowiedzi rzeczniczka prasowa Monika Beuth. 

Jak podkreśliła, „organizacje pozarządowe w Warszawie zajmują się różnorodnymi projektami kulturalnymi i wsparciowymi. Trudno uznać, że spektakl teatralny o kobietach (w tym także lesbijkach) należy do kategorii ‘środki na LGBT’”. Jako kolejny przykład wskazała wymienione przez Kaletę Stowarzyszenie im. Stanisława Brzozowskiego, które w latach 2018-2024 zawarło z miastem łącznie 5 umów na 7 495 000 złotych. 

„Tematyka LGBT nie jest wiodąca w działaniach tego Stowarzyszenia. Podobnie program innych organizacji i projektów wymienianych na konferencji” – wyjaśnia rzeczniczka. 

Jako przykład podała projekt Jasna 10: Społeczna Instytucja Kultury, w ramach którego realizuje się wielodyscyplinarne działania artystyczne na rzecz spójności społecznej poprzez angażowanie i wzmacnianie mniejszości. Innym projektem była organizacja festiwalu Warszawo, Moja Warszawo, podczas którego zaprezentowano projekty artystyczne realizowane wspólnie przez twórców warszawskich i twórców z doświadczeniem migracji.

Warszawa dla wszystkich

Jak wynika z przesłanej odpowiedzi, społeczność LGBT+ była bezpośrednim beneficjentem środków z budżetu miasta tylko w jednym z projektów przedstawionych na konferencji Kalety. Było to dofinansowanie Hostelu Interwencyjnego Lambdy Warszawa, na który stołeczny ratusz przeznaczył dokładnie 1 028 800 złotych. 

Rzeczniczka uważa, że „prezentowanie tego typu zestawień, opartych na fałszywych założeniach, gdzie wrzuca się do jednego worka dotacje na bardzo różne działania w obszarze kultury i spraw społecznych, to klasyczny przykład manipulacji i ponownej nagonki na mniejszości LGBT”. 

Jak podkreśliła, „Warszawa jest miastem dla wszystkich, niesie pomoc wszystkim grupom potrzebującym, a wydarzenia kulturalne i działania organizacji pozarządowych dofinansowane są w trybie transparentnych konkursów. Tak samo wspieramy projekty dla kobiet, spektakle dotykające spraw mniejszości, czy koncerty muzyki poważnej w kościołach i wydawnictwa katolickie (np. KIK) czy działania pomocowe (np. Caritas)”. 

Deklaracja LGBT+

Jak podkreśliła rzeczniczka warszawskiego ratusza, nie jest łatwo obiektywnie ocenić czy jakaś organizacja działa na rzecz środowiska LGBT+, czy nie. Warszawa w dniu 18 lutego 2019 roku podpisała jednak „Warszawską Politykę Miejską Na Rzecz Społeczności LGBT+” (zwaną Deklaracją LGBT+), która zakłada realizację postulatów ważnych dla tej społeczności. 

Postanowiliśmy złożyć wniosek o udostępnienie informacji publicznej, aby dowiedzieć się, jakie koszty poniosła Warszawa w związku z koniecznością realizacji założeń Deklaracji. W odpowiedzi dowiedzieliśmy się, że wspomniany wcześniej Hostel, był jedynym dofinansowanym w jej ramach projektem, na który przeznaczono 1 028 800 zł. 

Co ze wsparciem dla policji?

Zarówno we wpisie, jak i na konferencji Kaleta porównywał wydatki na rzecz społeczności LGBT z wydatkami na wsparcie stołecznej policji. Poseł poinformował, że „szefowa sztabu pana Trzaskowskiego, pani Paprocka, wskazała, że przez sześcioletnią prezydenturę Trzaskowskiego dumna Warszawa przekazała warszawskiej policji 20-kilka milionów złotych” (2:32). Przeczy temu oświadczenie opublikowane 27 stycznia 2025 roku na stronie miasta, w którym podkreślono, że w latach 2018-2024 na działania Komendy Stołecznej przeznaczono prawie 40,5 mln zł. 

Zwróciliśmy się do Wioletty Paprockiej-Ślusarskiej oraz Urzędu Miasta z prośbą o komentarz. Artykuł zostanie zaktualizowany po otrzymaniu odpowiedzi.

Podsumowanie 

Sebastian Kaleta nie przedstawił wystarczających dowodów na poparcie tezy, że Rafał Trzaskowski jako prezydent Warszawy przekazał 40 milionów złotych z miejskiego budżetu na wsparcie społeczności LGBT+.

Poprosiliśmy miasto o wyjaśnienie, jak wygląda sprawa projektów, których bezpośrednimi beneficjentami mogą być osoby LGBT+, zwłaszcza tych realizowanych w związku z podpisaniem przez miasto Deklaracji LGBT+. Okazało się, że jedyną dofinansowaną inicjatywą, której beneficjentami była ta grupa, był Hostel Interwencyjny Lambdy Warszawa, na który wydano ponad milion złotych. 

Według przedstawicieli stołecznego ratusza większość projektów wymienionych przez posła Sebastiana Kalatę miała charakter ogólnokulturowy i nie była skierowana wyłącznie do tej grupy. Organizacje odpowiedzialne za wspomniane przez posła inicjatywy zajmują się wieloma różnymi zagadnieniami społecznymi. 

Nieprawdą jest również to, że w latach 2018-2024 Warszawa przeznaczyła na wsparcie stołecznej policji 20 milionów złotych. Z oświadczenia opublikowanego na stronie miasta wynika, że było ono dwukrotnie wyższe i wyniosło ponad 40 milionów. 

Widziałeś/aś jakieś inne fake newsy? Napisz do nas na kontakt@pravda.org.pl

Artykuł Nie, Trzaskowski nie przeznaczył „40 mln zł na agendę LGBT, a tylko 20 mln zł na policję” pochodzi z serwisu Pravda.

Minął ponad rok, odkąd wyzwolono Buczę spod okupacji rosyjskiej i odkryto prawdę o dokonanych tam zbrodniach. Rosyjska dezinformacja nadal robi wszystko, by obciążyć Ukraińców winą za okrutne mordy. Jakiś czas temu na TikToku pojawił się film, który miał przedstawiać prezydenta Ukrainy ujawniającego informację o tym, że w rzeczywistości to wojsko jego kraju dokonało rzezi w Buczy. Choć nagranie jest prawdziwe, Zełenski nie wypowiada w nim słów przypisywanych mu przez użytkowników mediów społecznościowych. W poniższym artykule wyjaśniamy, co tak naprawdę przedstawia filmik.

Fałszywe dowody?

W filmie, który obiegł media społecznościowe, widzimy Zełenskiego rozmawiającego z żołnierzami. Polskie napisy wskazują, że prezydent Ukrainy mówi w nim: „Jak mamy strzelać, to strzelajmy w nocy, tak jak zrobiliśmy to w Buczy”. Nagranie ma być dowodem na to, że mimo międzynarodowego konsensusu uznającego winę rosyjskiego wojska, to Ukraina stoi za tą zbrodnią. Co więcej, niektórzy komentujący wykorzystali omawiany materiał, aby powielać fałszywą tezę o tym, że Zełeński jest narkomanem – ich zdaniem to właśnie narkotyki spowodowały, że „przyznał się do zbrodni”.

Podróż w czasie

Postanowiliśmy sprawdzić, skąd pochodzi nagranie i kiedy zostało wykonane. Film jest dostępny na oficjalnym kanale prezydenta Ukrainy na YouTube. Wideo zostało opublikowane w 2019 r., przed inwazją Rosji na Ukrainę (luty 2022) oraz samą masakrą w Buczy (marzec 2022). Armia ukraińska walczyła wówczas z prorosyjskimi separatystami. 

24-minutowy film jest zatytułowany “Krok w stronę pokoju”, a w jego opisie czytamy: „Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski odwiedził Zołote w obwodzie ługańskim. Spotkał się z okolicznymi mieszkańcami i personelem wojskowym, omówił wiele spraw, które doprowadziły do ​​rozwiązania wojsk”. 

Słowa prezydenta

W oryginalnym filmie Zełenski wcale nie wspomina o Buczy. Organizacja fact-checkingowa Stop Fake przygotowała ukraińska transkrypcję filmu – interesująca nas część brzmiała: “Вони ж якщо стріляють, стріляють вночі. Тому було б цікаво поїхати вночі.” (“Jeśli strzelają, to strzelają w nocy. Więc byłoby ciekawie pojechać w nocy”).

Ukraińskie słowo “вночі” (w nocy) brzmi bardzo podobnie do “Buczy”, stąd osoby, które nie znają tego języka, mogą uwierzyć, że głowa państwa rzeczywiście odnosiła się do dokonanej przez Rosjan masakry. 

Nic nowego pod słońcem 

Mimo że film z prezydentem Ukrainy został wcześniej zweryfikowany przez kilka zagranicznych organizacji (m.in. Stop Fake i Knack), fałszywa informacja na nowo zdobyła popularność. Rosyjska dezinformacja od początku wojny próbuje podważać fakty dotyczące konfliktu, m.in. nazywając Ukrainę państwem terrorystycznym i fabrykując dowody na to, że masakra w Buczy była zaplanowaną przez ukraińskie służby inscenizacją. Można więc spodziewać się, że podobne informacje będą powracać w mediach społecznościowych. Dlatego też, jeśli znajdziecie wpis, który wzbudza wasze wątpliwości, możecie przesłać go do nas w celu weryfikacji za pomocą specjalnego formularza [link].

Artykuł „Strzelajmy w nocy, jak zrobiliśmy to w Buczy”. Zmanipulowane nagranie prezydenta Ukrainy pochodzi z serwisu Pravda.

Fałszywa agencja 

Niedawno natrafiliśmy na Twitterze na przedziwny profil. Agencja Bezpieczeństwa Narodowego (ABN) określa się mianem instytucji stojącej „na straży konstytucyjnego porządku prawnego”, broniącej Polski „przed wrogami zewnętrznymi i wewnętrznymi”. 

Jeden z tweetów właściciele konta zaczynają od „On the behalf of Polish Government” (pisownia oryginalna), sugerując tym samym, że wyrażają opinie w imieniu polskiego rządu. 

Warto wspomnieć, że nazwa organizacji podejrzanie przypomina te Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Biura Bezpieczeństwa Narodowego. Dwadzieścia jeden tysięcy obserwujących i niebieski znaczek weryfikacyjny przy nazwie sprawiają jednak, że instytucja wydaje się wiarygodna. Ale co, jeśli powiemy Wam, że tak naprawdę nie istnieje?

Rządowa satyra 

Co zawiera profil Agencji Bezpieczeństwa Narodowego? Na samej górze profilu widnieje przypięty tweet, stanowiący odpowiedź na wpis Dmitrija Miedwiediewa, wiceprzewodniczącego Rady Bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej, w którym nazwał Mateusza Morawieckiego idiotą. Do tej pory uzyskał on prawie milion wyświetleń. Warto pamiętać, że część jego odbiorców na pewno nie zdawała sobie sprawy, że lajkuje publikację fałszywej organizacji rządowej.  

Komentarz do słów Miedwiediewa to tylko jeden z ponad pięćdziesięciu czterech tysięcy wpisów opublikowanych przez Agencję Bezpieczeństwa Narodowego. Wiele z nich ma charakter satyryczny – ABN wyśmiało dotąd sporo działań opozycji, Unię Europejską, koncepcję piętnastominutowych miast czy zmiany klimatyczne. 

Przeglądając jej konto, natkniemy się też na wpisy propagujące teorie spiskowe i fałszywe informacje co do pandemii koronawirusa i wojny w Ukrainie. 

Znaczącą częścią aktywności omawianego profilu jest także podawanie dalej wpisów innych kont. Wśród udostępnionych tweetów znajdziemy m.in. zdjęcie przedstawiające polskich polityków trzymających flagę Rosji, które w rzeczywistości jest fotomontażem. 

Ktoś się na to nabiera?

O Agencji Bezpieczeństwa Narodowego było głośno już w 2021 r. – jej temat poruszył polski polityk Stanisław Żaryn, który alarmował, że wpis nieistniejącej instytucji został zacytowany przez Wirtualną Polskę. 

Dwa lata później Michał Marek z Centrum Badań nad Współczesnym Środowiskiem Bezpieczeństwa napisał za to na Twitterze, że „dostrzegane są dziś przypadki powoływania się na wpis danego konta m.in. przez zagranicznych polityków”. Do wypowiedzi podłączył jeden z tweetów ABN. 

Niestety jednak ofiarami problematycznego konta bywają też polscy urzędnicy – na prawdziwość ABN dał się nabrać chociażby poseł Michał Szczerba, który po otrzymaniu od niej odpowiedzi na swój tweet zapytał prowadzących profil, czy ich opinia „to oficjalne stanowisko szefa @ABNPoland”. Nieistniejąca agencja zdążyła również zaangażować się w dyskusję z oficjalnymi kontami prawdziwych instytucji (m.in. Ministerstwa Obrony Narodowej). 

Jaki z tego morał?

Mimo że profil nieistniejącej Agencji Bezpieczeństwa Narodowego ma charakter satyryczny, jego nazwa i sposób przekazywania informacji mogą wprowadzać odbiorców w błąd. Wraz ze wzrostem popularności wpisy ABN zaczynają docierać do osób spoza bańki, która zdaje sobie sprawę z tego, że opisane tu konto jest fejkiem. Dlatego też pamiętaj: zanim podasz dalej jakiś wpis w mediach społecznościowych, upewnij się, czy wiesz, kto tak naprawdę jest jego autorem.

Artykuł Agencja Bezpieczeństwa Narodowego – instytucja, która nie istnieje pochodzi z serwisu Pravda.

Z dumą ogłaszamy, że dołączyliśmy do międzynarodowego projektu fact-checkingowego, zainicjowanego przez Niemiecką Agencję Prasową (dpa), mającego na celu zwalczanie fałszywych informacji związanych z wojną w Ukrainie. Połączyliśmy siły z organizacjami z Ukrainy (Media Reforms Center), Łotwy (Re:Baltica), Litwy (Delfi Melo Detektorius i InTheBaltic), Rumunii (Funky Citizens) i Bułgarii (AEJ-Bulgaria), żeby przez najbliższe dziesięć miesięcy wspólnie weryfikować informacje dotyczące wojny w Ukrainie.

Wyniki naszej pracy będą udostępniane w graficznym formacie opracowanym przez Niemiecką Agencję Prasową – tzw. faktgrafikach.

Jest to innowacyjne podejście do przedstawiania zweryfikowanych faktów, które opiera się na interaktywnych planszach i animowanych filmach. Wierzymy, że przejrzysta i przyjemna dla oka prezentacja fact-checków pozwoli nam na skuteczniejszą walkę z fałszem w internecie. 

Międzynarodowa współpraca pomoże nam również w publikowaniu większej liczby fact-checków, co jest szczególnie istotne w kontekście wojny za nasza wschodnią granicą. Podczas trwania projektu wszyscy partnerzy będą weryfikować informacje i publikować artykuły w wielu językach, co pozwoli na wymianę doświadczeń między krajami i skuteczny monitoring fałszywych informacji. 

Projekt jest wspierany przez Europejski Fundusz Mediów i Informacji (EMIF). 

Artykuł Fakty o wojnie w Ukrainie – rusza międzynarodowy, innowacyjny projekt fact-checkingowy pochodzi z serwisu Pravda.

Weryfikacja faktów, demaskowanie manipulacji, dezinformacji i fałszywych treści jest bezcennym działaniem na rzecz wolności słowa oraz prawa do otrzymywania rzetelnych informacji. Wydarzenia ostatnich lat, przede wszystkim pandemia i wojna w Ukrainie wyjątkowo jaskrawo pokazały, jak potężną siłą jest dezinformacja, wykorzystywana do tworzenia fałszywych przekazów. Jej rozpoznanie często przekracza możliwości pojedynczego odbiorcy, tym donioślejsza społecznie jest działalność nagrodzonych

uzasadnił decyzję przewodniczący Rady PCP Wojciech Tumidalski.

Dziękujemy Press Club Polska za to niesamowite wyróżnienie, gratulujemy również FakeNews.pl, AFP Sprawdzam i Stowarzyszeniu Demagog.

Ten dzień zapamiętamy na długo. To ogromne wyróżnienie i zaszczyt znaleźć się w tak zaszczytnym gronie laureatów. Jesteśmy zmotywowani do dalszej pracy i dziękujemy Wam, wszystkim osobom, które wspierały nas w tej (już niedługo) 3-letniej działalności stowarzyszenia Pravda.

Walczymy już nie tylko z epidemią fałszu, ale ogólną infodemią – zalewem informacji zarówno tych fałszywych jak i prawdziwych.

Jakub Śliż, prezes stowarzyszenia Pravda, podczas Gali Nagród Press Club Polska.

Artykuł Nagroda Specjalna Press Club Polska dla profesjonalnych weryfikatorów informacji pochodzi z serwisu Pravda.

Wojna w Ukrainie to „specjalna operacja wojskowa”, której celem jest „ochrona Donieckiej Republiki Ludowej i Ługańskiej Republiki Ludowej”.

Kolejny absurd: Zełenski „nie dba o Ukrainę”.

Natomiast Putin chce „przywrócić międzynarodowy porządek prawny”.

W innych miejscach czytamy, że „Ukraińcy zaczynają rozumieć, że nie ma sensu oddawać życia za skorumpowany naród”.

Rosja organizauje „pomoc humanitarną w odpoweidzi na sytuację na Ukrainie”.

A Facebook produkuje „fałszywe informacje o sytuacji na Ukrainie”.

Co więcej, w Ukrainie „szaleją nacjonaliści”.

Te szokujące nagłówki pozostawimy bez komentarza. Najbardziej przerażające jest, że to są „tylko nagłówki”, za którymi kryją się setki propagandowych artykułów, pełnych kłamstw, które brzmią tak surrealistycznie w obliczu panującej wojny…

Artykuł Tak wyglądają nagłówki rosyjskich gazet. Szokujące kłamstwa pochodzi z serwisu Pravda.

Zdjęcie opublikowane przez Bartosza Węglarczyka na Twitterze jest przedstawione w fałszywym kontekście. Po lewej stronie zgodnie z tym, co napisał dziennikarz, widzimy Elvirę Nabiullinę, szefową Centralnego Banku Rosji, jednak mężczyzna po prawej nie jest ministrem finansów Rosji. W rzeczywistości jest to Maxim Oreshkin, doradca Władimira Putina. Obecnym ministrem finansów Rosji jest Anton Siluanov i on również znajdował się na spotkaniu, z którego pochodzi zdjęcie, jednak siedział po drugiej stronie stołu.

Reakcja na sankcje

W związku z sankcjami nałożonymi na Rosję oraz sytuacją ekonomiczną, którą wywołały, prezydent Rosji Władimir Putin zwołał specjalne spotkanie, w którym uczestniczyły najważniejsze osobistości związane z rosyjską ekonomią i gospodarką. To właśnie z niego pochodzą zdjęcia, które obiegły internet.  

Popularność zdobywa również inne zdjęcie ze spotkania, na którym widać imponującą długość stołu przywódcy Rosji:

Artykuł Załamany minister finansów Rosji? To nie on! pochodzi z serwisu Pravda.

„W związku z działaniami Federacji Rosyjskiej w pobliżu Wyspy Węży oraz informacją, że nasi obrońcy mogą nie żyć lub mogą być ranni, wysłaliśmy na wyspę cywilny statek Sapphire, aby przeprowadzić akcję humanitarną i pomóc ofiarom. […] Statek został nielegalnie przejęty przez Rosjan. Bezprawne zajęcie cywilnego statku cywilnego, który nie prowadził działań bojowych, nie wykonywał żadnych zadań wojskowych, jest naruszeniem zasad i zwyczajów wojennych oraz międzynarodowego prawa humanitarnego.

Żądamy od Federacji Rosyjskiej natychmiastowego uwolnienia nielegalnie schwytanych obywateli Ukrainy. Zwracamy się do społeczności światowej, do wiernych wszystkich kościołów z prośbą o podjęcie wszelkich możliwych działań w celu wpłynięcia na Federację Rosyjską w sprawie powrotu naszych obywateli.

Jeśli chodzi o piechotę morską i strażników granicznych schwytanych przez rosyjskich okupantów na Wyspie Węży. Bardzo się cieszymy, że nasi bracia żyją i mają się dobrze! Rosyjska propaganda stara się promować „wiadomość”, że władze ukraińskie „zapomniały” i „pochowały” swoich podwładnych. Piechota morska dzielnie odpierała dwukrotnie ataki rosyjskich najeźdźców. […] Z kolei okupanci „zapomnieli” zgłosić, że całkowicie zniszczyli infrastrukturę wyspy: latarnie morskie, wieże, anteny itp. W związku z tym komunikacja z wyspą została przerwana. Wielokrotne próby skontaktowania się z personelem i ustalenia ich losu poszły na marne. […] Z całego serca czekamy na naszych braci i siostry.”

Wcześniej Państwowa Straż Graniczna Ukrainy informowała, że „ma silne przekonanie o tym, że wszyscy ukraińscy obrońcy Wyspy Węży mogli przeżyć”. Taką samą informację podało ukraińskie Ministerstwo Spraw Wewnętrznych. Jednakże w związku z informacją od Marynarki Wojennej Ukrainy informacja o tym, że na Wyspie Węży zginęli wszyscy żołnierze została obalona.

Artykuł Obrońcy Wyspy Węży przeżyli. Rosjanie wzięli ich do niewoli. pochodzi z serwisu Pravda.

Informację o tym, że Polki mają najgorszy dostęp do antykoncepcji w Europie, uznajemy za manipulację. Contraception Policy Atlas Europe, do którego odnosi się artykuł, brał pod uwagę wiele różnych czynników, które wykraczały poza ocenę fizycznego dostępu do antykoncepcji. Prawdą jest natomiast, że Polska zajęła ostatnie miejsce w rankingu, który pojawił się we wspomnianym raporcie.

Atlas Antykoncepcyjny?

Za inicjatywę i przygotowanie raportu odpowiedzialne jest Forum Parlamentu Europejskiego ds. Praw Seksualnych i Reprodukcyjnych. W zbieraniu danych bierze udział wiele organizacji oraz ekspertów z zakresu widniejącego w nazwie wspomnianej wyżej instytucji. Jak czytamy w podtytule atlasu, jego celem jest „monitorowanie polityki rządów w zakresie dostępu do środków antykoncepcyjnych, poradnictwa z zakresu planowania rodziny i zapewniania informacji online na temat antykoncepcji”.

Dostęp do środków antykoncepcyjnych

Pierwsza z trzech kategorii zawiera następujące kryteria, które podlegały ocenie: 

• poziom refundacji antykoncepcji w danym kraju;
• refundacja dla młodych osób (19-25 lat);
• refundacja dla grup defaworyzowanych (bezrobotnych czy z niskimi dochodami);
• refundacja przez narodowy fundusz zdrowia długotrwałej odwracalnej metody antykoncepcji (ang. LARC – long-acting reversible contraception).

 W naszym państwie nie istnieje możliwość  refundacji środków antykoncepcyjnych dla żadnej z grup, które zostały wymienione w powyższych podkategoriach. 

Tabletki antykoncepcyjne bez recepty?

W drugiej kategorii oceniany był dostęp do poradnictwa oraz do recept na środki antykoncepcyjne. Brano pod uwagę cenę konsultacji oraz zakres wymaganej zgody (np. w przypadku osób niepełnoletnich lub osób pozostających w związku małżeńskim) – tutaj Polska wypadła pozytywnie. Kolejną podkategorią był dostęp do antykoncepcji awaryjnej oraz antykoncepcji hormonalnej bez recepty – to w tych kategoriach Polska została oceniona negatywnie. 

Dostęp do informacji online 

Trzecią kategoria obejmowała trzy kryteria:

• rodzaj informacji online (tzn. kto jest odpowiedzialny za stronę internetową);
• zasięg informacji (liczba wymienionych środków antykoncepcyjnych, informacja o ich kosztach oraz o tym, gdzie można je nabyć);
• przyjazność informacji dla użytkownika (uwzględnienie języka regionalnego i mniejszości, design strony oraz wykrywalność strony w wyszukiwarce).

Polska na tle Europy

Po podsumowaniu wszystkich kryteriów, Polska osiągnęła wynik na poziomie 33.5% –  najniższy spośród wszystkich badanych krajów europejskich.

Przy okazji tak głośnych raportów warto pamiętać, że często ich metodologia jest bardziej skomplikowana niż może się wydawać na pierwszy rzut oka. Wiele osób dziwiło się, jak to możliwe, że zajęliśmy najniższe miejsce, skoro “przecież w każdym sklepie w Polsce można kupić prezerwatywy”. Mamy nadzieję, że w tym artykule udało się nam to wyjaśnić.

Artykuł Czy Polska to kraj z najgorszym dostępem do antykoncepcji w Europie? pochodzi z serwisu Pravda.