„Podatek od smartfonów – zapłaci znowu zwykły Kowalski!” – alarmuje Paweł Usiądek we wpisie na platformie X. To reakcja na zapowiedzianą w lipcu 2025 roku przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego (MKiDN) nowelizację rozporządzenia o opłatach reprograficznych. Od tamtej pory temat regularnie powraca w sieci, budząc emocje i ostrą krytykę ze strony opinii publicznej. Głos w sprawie zabrali m.in. Konrad Berkowicz, Oskar Szafarowicz i Kanał Zero.

W skrócie

• MKiDN pracuje nad nowelizacją tzw. opłaty reprograficznej, potocznie nazywanej „podatkiem od smartfonów”.
• Resort zapewnia, że stawka 1–2% nie wpłynie znacząco na ceny, a pozyskane środki trafią do artystów.
• Branża cyfrowa ostrzega, że koszt zostanie przerzucony na konsumentów – ceny sprzętu mogą wzrosnąć o 5–7%.
• Krytycy uważają, że system jest przestarzały, bo dziś większość treści konsumujemy przez streaming, nie kopiowanie.
• Projekt jest po konsultacjach, a ostateczna treść rozporządzenia nie została jeszcze opublikowana.

O co chodzi z opłatą reprograficzną?

Opłata reprograficzna nie jest polskim wymysłem – funkcjonuje w wielu krajach Unii Europejskiej i wynika z regulacji unijnych dotyczących ochrony praw autorskich. Jej celem jest rekompensata dla twórców, wykonawców i producentów za to, że użytkownicy prywatni mogą legalnie kopiować ich utwory – np. muzykę, filmy czy książki – na własny użytek, bez konieczności płacenia za każdą kopię.

Nowelizacja rozporządzenia, nad którą pracuje Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, ma dostosować przepisy do współczesnych realiów technologicznych. Obowiązująca lista urządzeń objętych opłatą ostatni raz aktualizowana była 14 lat temu – obejmuje m.in. płyty CD czy nagrywarki DVD, ale nie uwzględnia sprzętów, z których dziś faktycznie korzystają użytkownicy, takich jak smartfony, tablety czy laptopy.

Resort kultury podkreśla, że celem zmiany nie jest wprowadzenie nowego podatku, lecz zaktualizowanie katalogu urządzeń i stawek w taki sposób, by system rekompensat był bardziej sprawiedliwy wobec twórców.

Projekt jest obecnie po etapie konsultacji publicznych, w których udział wzięli przedstawiciele branży elektronicznej, organizacji artystów i konsumentów. Nie został jeszcze opublikowany jego ostateczny tekst – stawki i lista urządzeń mogą się jeszcze zmienić przed przyjęciem przez rząd. Wdrożenie zmian planowane jest na początek 2026 roku. 

Resort kultury: opłata nie uderzy w konsumentów

MKiDN podkreśla, że opłata reprograficzna ma stanowić jedynie niewielki procent wartości urządzeń – 1% w przypadku nowych sprzętów i do maksymalnie 2% dla pozostałych. Według resortu tak określone stawki, rozłożone na szeroką gamę produktów, nie powinny w zauważalny sposób wpłynąć na ceny detaliczne.

Ministra kultury Marta Cienkowska odniosła się do krytyki w mediach społecznościowych. „Opłata reprograficzna to nie jest podatek, konsumenci jej nie odczują, za to 100% pieniędzy pozyskanych w ten sposób od producentów i importerów urządzeń trafi do polskich artystów” – napisała na platformie X.

Eksperci branżowi: ceny urządzeń elektronicznych wzrosną

Wielu komentatorów podchodzi z rezerwą do rządowych zapewnień. Wskazują oni, że w praktyce każde dodatkowe obciążenie producentów – nawet niewielkie – zwykle znajduje odzwierciedlenie w cenach detalicznych, co czyni deklaracje o braku wpływu na konsumenta wątpliwymi.

Przedstawiciele branży cyfrowej obszernie krytykują projekt rozporządzenia MKiDN. Organizacje ostrzegają, że projekt doprowadzi do:

• wzrostu cen urządzeń elektronicznych dla konsumentów,
• pogorszenia konkurencyjności polskich firm wobec zagranicznych (np. azjatyckich, które nie podlegają takim opłatom),
• zwiększenia kosztów funkcjonowania administracji publicznej, ponieważ opłata byłaby doliczana także przy zakupach firmowych i instytucjonalnych.

Zdaniem ekspertów zapowiedź MKiDN o „marginalnym wpływie na ceny” jest więc nieprawdziwa – ich zdaniem, koszt zostanie nieuchronnie przerzucony na klientów. Według szacunków Związku Cyfrowa Polska opłata reprograficzna mogłaby spowodować średni wzrost cen urządzeń elektronicznych o 5–7% w skali całego rynku. 

Krytycznie do proponowanych zmian odniosło się także Ministerstwo Rozwoju i Technologii.

Dla kogo te miliony? Spór o sens opłaty reprograficznej

MKiDN podkreśla, że dzięki nowelizacji do artystów może trafiać każdego roku dodatkowe 150–200 milionów złotych. Środki te mają być przekazywane do organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi (OZZ), które następnie dystrybuują je między twórców.

Krytycy wyrażają jednak wątpliwości co do efektywności i przejrzystości działania OZZ. Ich zdaniem zwiększanie wpływów z opłaty reprograficznej nie rozwiąże problemu nierównej dystrybucji wynagrodzeń, a jedynie powiększy pulę środków „zamrożonych” w systemie.

Branża cyfrowa zwraca ponadto uwagę, że system opłat reprograficznych jest anachroniczny i niedostosowany do sposobu, w jaki dziś korzysta się z kultury. Współcześnie większość treści jest konsumowana poprzez streaming i abonamentowe platformy cyfrowe, a nie kopiowanie plików na prywatne urządzenia, co – zdaniem ekspertów – podważa sens pobierania takich opłat.

Organizacje branżowe przywołują raport DIGITALEUROPE z 2024 roku, z którego wynika, że niektóre kraje UE – jak Finlandia czy Hiszpania – zdecydowały się ograniczyć lub całkowicie zlikwidować opłaty reprograficzne, uznając je za archaiczny i nieprzystający do współczesnych realiów cyfrowych mechanizm.

Poprosiliśmy MKiDN o komentarz i odniesienie się do krytyki projektu. Otrzymaną odpowiedź można streścić w kilku punktach:

• Opłata ma charakter kompensacyjny, a nie socjalny. Alternatywny model finansowany z budżetu państwa jest rzadko stosowany; funkcjonuje jedynie w Finlandii, a podobne rozwiązanie w Hiszpanii zostało zakwestionowane przez TSUE.
• Opłata reprograficzna nie powinna znacząco podnieść cen, ponieważ zazwyczaj będzie naliczana od niższych cen producentów i importerów, a nie od cen detalicznych.
• To od firm zależy, czy i w jakim stopniu przeniosą ten koszt na klienta, jednak ewentualna zmiana powinna być dla konsumentów praktycznie nieodczuwalna, bo na finalną cenę znacznie silniej wpływają takie czynniki jak podatki, cła, koszty transportu, marże oraz konkurencja.
• Podobne opłaty funkcjonują niemal w całej Unii (z wyjątkiem Finlandii), a proponowane w Polsce stawki mają być niższe niż w innych państwach.
• Streaming nie eliminuje potrzeby kompensaty, bo urządzenia pozwalają kopiować treści także poza platformami.
• UE wymaga systemu kompensacji; wypłaty przez OZZ to standard, a ministerstwo zapowiada ich nadzór.

Więcej pytań niż odpowiedzi

Spór o tzw. „podatek od smartfonów” (który formalnie podatkiem nie jest) pokazuje, jak trudno znaleźć równowagę między ochroną praw twórców a realiami współczesnego rynku technologicznego.

MKiDN przekonuje, że planowana opłata reprograficzna to nie nowy podatek, lecz sposób na sprawiedliwsze wynagradzanie artystów – z minimalnym wpływem na ceny. Krytycy z kolei podkreślają, że w praktyce koszt poniosą konsumenci, a dodatkowe miliony złotych niekoniecznie trafią do twórców, lecz do nieefektywnych struktur organizacji zbiorowego zarządzania.

Wysokość opłat rzeczywiście jest symboliczna, ale ich ekonomiczny efekt zależeć będzie od tego, czy producenci i sprzedawcy zdecydują się przerzucić koszt na klientów. Jednocześnie, zdaniem przedstawicieli branży cyfrowej, sama idea systemu z lat 90. coraz słabiej przystaje do świata streamingu i abonamentów.

Opłata reprograficzna ma więc wesprzeć artystów, ale może też odbić się na portfelach konsumentów. O tym, kto faktycznie zapłaci, zadecyduje rynek – i ostateczna treść rozporządzenia.

Artykuł „Podatek” od smartfonów: ulga dla artystów czy cios dla konsumentów? pochodzi z serwisu Pravda.

Pod koniec stycznia 2025 roku w mediach społecznościowych pojawiło się wideo, na którym prezydent Stanów Zjednoczonych rzekomo zachęca Polaków do głosowania na Sławomira Mentzena. Nagranie szybko zyskało popularność, zwłaszcza na TikToku, Instagramie i YouTubie. Widać na nim Donalda Trumpa siedzącego w Gabinecie Owalnym. Prezydent stwierdza: „Chcemy silnego partnera w Europie. To może być Polska! Kandydat na prezydenta Sławomir Mentzen wydaje się być dobrym wyborem, ponieważ nasze poglądy są podobne”.

Nagranie wywołało dyskusję wśród internautów. Część osób uwierzyła w autentyczność wypowiedzi Trumpa i wyrażała poparcie dla jego rzekomych słów. Nie brakowało jednak głosów podkreślających, że wideo jest fałszywe i zostało stworzone przez sztuczną inteligencję. 

Deepfake autorstwa AI 

Rzeczywiście, oglądając uważnie nagranie, można dostrzec, że jest ono sfałszowane. Takie realistyczne przeróbki, zwane deepfake’ami, są najczęściej dziełem sztucznej inteligencji. Aby je rozpoznać, trzeba zwracać uwagę na detale obrazu i nienaturalne ruchy postaci. 

W przypadku omawianego wideo wyjątkowo podejrzanie wygląda ruch ust Trumpa, nienaturalnie gładka skóra wokół nich oraz subtelne rozmycie tej okolicy. Dodatkowo w lewym górnym rogu widnieje napis “This is satire”, jasno wskazujący, że nagranie ma charakter satyryczny. 

Co ze źródłem? 

Na nagraniu widnieje również nazwa użytkownika @memtzencoin. Jest to niszowa kryptowaluta. Na jej stronie internetowej można przeczytać: „MEMTZEN COIN to pierwszy polski memcoin inspirowany kampanią prezydencką […]. Naszym celem jest wsparcie jedynego kandydata na prezydenta, który wierzy w potencjał kryptowalut i cyfrowej gospodarki”.

23 stycznia 2025 roku przerobione nagranie, w którym Trump rzekomo popiera Mentzena, pojawiło się na kontach MEMTZEN COIN w mediach społecznościowych. To właśnie tam opublikowano je po raz pierwszy. 

Na profilach MEMTZEN COIN dostępna jest oryginalna, dłuższa wersja nagrania. Internauci udostępniali jego skrócony fragment. W pełnej wersji Trump mówi: „Wypuściłem ostatnio Trump Coina i zauważyłem, że macie Memtzen Coina, który wspiera Sławka w wyborach. Tak trzymać, popieram tę inicjatywę”. 

Nagranie jest więc deepfake’iem stworzonym przez osoby stojące za kryptowalutą MEMTZEN COIN.

Jak powstaje deepfake? 

Terminem „deepfake” określa się nagranie, obraz lub dźwięk wygenerowany przez sztuczną inteligencję, który ma na celu wierne odwzorowanie rzeczywistej osoby lub sytuacji. Takie materiały mogą być tworzone od podstaw lub bazować na istniejących nagraniach. Deepfake’i często powstają z zamiarem wprowadzenia kogoś w błąd lub rozbawienia odbiorców. 

Do stworzenia przeróbki przedstawiającej Trumpa wyrażającego poparcie dla Mentzena wykorzystano rzeczywiste nagranie, które pochodzi z okresu pierwszej prezydentury polityka. Jeśli skorzysta się z wyszukiwania obrazem w Google, można odkryć, że oryginalny materiał pochodzi z 2021 roku. Jest nagraniem wystąpienia, podczas którego Trump ogłosił wprowadzenie ograniczeń dotyczących podróży z Europy z powodu koronawirusa.

Zagrożenia 

Na stronie internetowej Instytutu Alana Turinga, brytyjskiej instytucji specjalizującej się w data science i badaniu sztucznej inteligencji, możemy przeczytać, że z postępu technologicznego, który pozwala na tworzenie coraz bardziej realistycznych deepfake’ów, wynikają liczne zagrożenia.

W miarę jak deepfake’i stają się coraz bardziej realistyczne i powszechne, coraz trudniej jest odróżnić, co jest prawdą, a co fałszem. Może to prowadzić do utraty zaufania publicznego do różnych źródeł informacji. Szczególnie niepokojące jest rozprzestrzenianie się deepfake’ów służących do szerzenia dezinformacji w celu osiągnięcia korzyści wyborczych lub tych naśladujących znane osoby publiczne.

Pozornie niegroźne, a nawet zabawne nagrania takie jak to stworzone przez MEMTZEN COIN, mogą stać się narzędziem dezinformacji i wpływać na decyzje polityczne zwykłych ludzi. Dlatego tak istotne jest, aby uważnie analizować treści, które konsumujemy, by upewnić się, że nie zostały one zmanipulowane.

Skontaktowaliśmy się ze Sławomirem Mentzenem, prosząc o komentarz. Artykuł zostanie zaktualizowany, gdy otrzymamy odpowiedź. 

Temat zweryfikowało również TVP Info. 

Artykuł Trump popiera Mentzena? To deepfake! pochodzi z serwisu Pravda.

„Organ UE wzywa do monitorowania w czasie rzeczywistym telefonów komórkowych oraz laptopów. Eurokraci chcą, aby w trosce o ‘bezpieczeństwo’ było możliwe odczytywanie wiadomości nie tylko po dotarciu jej do odbiorcy, ale również przed jej wysłaniem” – napisał 29 listopada 2024 roku na platformie X polityk Konfederacji Paweł Usiądek. 

Polityk wyjaśnił, że zalecenia wydała Grupa Wysokiego Szczebla ds. dostępu do danych w celu skutecznego egzekwowania prawa (ang. High-Level Group on Access to Data for Effective Law Enforcement, w skrócie HLG), która została powołana przez Komisję Europejską, aby stworzyć unijną strategię cyfrową. 

Na dzień 4 grudnia 2024 roku wpis wyświetlono ponad 208 tysięcy razy. Polubiono go niemal 3 tysięcy razy i ma tysiąc udostępnień. Pojawiło się również ponad 300 komentarzy od zaniepokojonych użytkowników. 

„Powolutku, krok po kroku wchodzi nowy ustrój, bolszewizm państwowo-korporacyjny z cyfrowym nadzorem nad niewolnikami. Z narzędziami inwigilacji o jakich najgorsze reżimy mogły tylko marzyć. Trzeba tylko zlikwidować klasę średnią, gotówkę i pozbawić ludzi praw i wolności…” – możemy przeczytać w komentarzu o największej liczbie polubień. 

Szczegóły zaleceń HGL

Zalecenia HGL zostały opublikowane 22 listopada 2024 roku na stronie Komisji Europejskiej. W dokumencie wskazano, że podczas pozyskiwania e-dowodów w śledztwach przeciwko terroryzmowi duże trudności sprawiają szyfrowanie oraz retencja (proces przechowywania) danych.

Zwrócono uwagę, że brak unijnych regulacji dotyczących retencji danych stanowi problem, zwłaszcza gdy śledztwo rozpoczyna się po usunięciu danych lub w przypadku, gdy w ogóle nie były przechowywane. Obecnie zależy to od polityki danych usługodawców. 

„Aby służby ścigania mogły prowadzić śledztwa w erze cyfrowej, konieczne jest, aby dowody cyfrowe były dostępne w formacie umożliwiającym ich odczytanie i były dostępne, gdy zajdzie taka potrzeba, z zachowaniem odpowiednich gwarancji prawnych dotyczących postępowań karnych, praw proceduralnych oraz ochrony prywatności i danych osobowych” – podkreślono w dokumencie. 

Obecnie legalne jest przechwytywanie danych w ramach tradycyjnych form komunikacji takich jak połączenia telefoniczne i wiadomości SMS. HGL wskazuje jednak, że przestępcy w zdecydowanej większości korzystają z komunikatorów internetowych WhatsApp, Messenger, Signal czy Telegram. Dlatego też organ postuluje ujednolicenie tego prawa. 

Zauważono również, że zwiększone wykorzystanie metadanych – np. danych o lokalizacji, zapisów rozmów czy nagłówków e-maili – może dostarczyć śledczym wielu wskazówek. Wzywają również do badań nad możliwością wdrożenia rozszerzonego wykorzystania metadanych, np. przy użyciu sztucznej inteligencji.

W związku z tym eksperci HLG apelują do Komisji Europejskiej o opracowanie i wdrożenie planu technologicznego, który „powinien być gotowy w 2025 roku i bazować na całej dostępnej wiedzy eksperckiej państw członkowskich oraz instytucji, organów i agencji UE, w tym tych zajmujących się cyberbezpieczeństwem, ochroną danych i prywatnością”. 

Jest reakcja UE

Na propozycje HGL odpowiedziała Europejska Rada Ochrony Danych (EDPB). 

„Eksperci ds. ochrony danych wielokrotnie ostrzegali przed przyznawaniem organom ścigania nadmiernych uprawnień, które w niektórych przypadkach mogą prowadzić do masowej inwigilacji i poważnie naruszać prawa podstawowe. Dotyczy to w szczególności zaleceń dotyczących retencji danych (patrz Sekcja 2) oraz bezpieczeństwa danych i szyfrowania (patrz Sekcja 3)” – zauważono w odpowiedzi. 

EDPB przypomina, że dostęp do danych powinien być przyznawany wyłącznie w ramach dochodzeń karnych, na zasadzie indywidualnego przypadku, i z zasady powinien być poddany autoryzacji sądowej.

„Jednakże EDPB wyraża zaniepokojenie faktem, że zaleceniom nie towarzyszą obiektywne dowody, w tym, tam gdzie jest to istotne, statystyki” – zastrzeżono. 

Podsumowanie

To nieprawda, że monitorowanie wiadomości ma wejść w życie w 2025 roku. HGL zaleca, by w tym czasie została przygotowana odpowiednia strategia dotycząca danych cyfrowych. Mimo obaw komentujących eksperci nie postulują totalnej inwigilacji, lecz odpowiednio długie przechowywanie i analizę metadanych oraz udostępnianie ich śledczym zgodnie z obowiązującymi mechanizmami zabezpieczającymi prywatność użytkowników. 

Przed uchwaleniem takiego aktu jest jednak daleka droga. Zalecenia nie muszą ostatecznie zostać przyjęte. Unia może zdecydować się na przyjęcie części z nich lub wszystkich. Ten ostatni scenariusz nie wydaje się jednak aż tak prawdopodobny, biorąc pod uwagę wątpliwości wyrażone przez Europejską Radę Ochrony Danych. 

Artykuł Czy UE od 2025 r. będzie monitorować w czasie rzeczywistym nasze telefony i laptopy? pochodzi z serwisu Pravda.

Rabaty na zakończenie biznesu

Fanpage sklepu Kowalski Moda Warszawa polubiło i zaobserwowało 3 400 osób. Aktywność firmy na Facebooku rozpoczęła się od wpisu z 29 września 2024 roku, w którym firma informowała o swojej nowej kolekcji. Już 17 października na stronie pojawiło się oświadczenie dotyczące zakończenia działalności. „Zamierzamy zamknąć… Po 25 latach z radością spędzonych w naszym sklepie, niestety musimy zakończyć naszą działalność… Chcemy podziękować wszystkim naszym wspaniałym klientom za te piękne lata. Dlatego oferujemy największe rabaty, jakie kiedykolwiek mieliśmy…” – tymi słowami firma zachęca do skorzystania z rabatów na stronie ich sklepu, którą podlinkowano we wpisie.

Gdzie ten sklep? 

Według informacji na facebookowym fanpage’u firmy Kowalski Moda mieści się przy ulicy Jana Pawła II 82 w Warszawie. Pod tym adresem znajduje się centrum handlowe Westfield Arkadia. Kowalski Moda nie pojawia się na liście sklepów działających w tej galerii.

Na stronie internetowej firmy podany jest inny, holenderski adres: De Corridor 14 w Breukelen. Wyszukiwarka Google pokazuje jednak, że nie działa tam żadna firma o nazwie Kowalski Moda. W zakładce „Polityka zwrotów” widnieje kolejny adres, tym razem z Chin. To nie koniec: Google Maps podaje, że sklep mieści się przy ulicy Rumuńskiej 6 w Warszawie… 

Lokalna produkcja czy import?

W zakładce „O nas” czytamy, że Kowalski Moda to rodzinny biznes. Na Facebooku twierdzą, że funkcjonują od 25 lat, jednak wyszukiwarka firm tego nie potwierdza. Nie istnieje żadne przedsiębiorstwo o takiej nazwie, które zostało zarejestrowane 25 lat temu.

Ubrania w Kowalski Moda potrafią kosztować ponad 600 zł. Tymczasem ten sweter najprawdopodobniej pochodzi z AliExpress, gdzie można kupić go za ok. 80 zł. Dowodem na to, że osoby stojące za Kowalski Moda przynajmniej raz odwiedziły tę stronę, jest fakt, że wykorzystali te same grafiki co sprzedawca na Ali. 

Znany schemat

O innym scamie „na rodzinną firmę w kryzysie” pisaliśmy w czerwcu. W obu przypadkach oszuści wykorzystali ten sam schemat – poinformowali na mediach społecznościowych o likwidacji działającego od lat biznesu i wyprzedaży towaru po wyjątkowo niskich cenach w ich sklepie internetowym. Ubrania Kowalski Moda, podobnie jak Rzemiosła, pochodzą z chińskich platform fast fashion. Obie firmy istnieją tylko w internecie, a ich wpisy najprawdopodobniej miały służyć wyłudzeniu pieniędzy od niczego nieświadomych internautów.

Artykuł Czy oszuści znowu sprzedają ubrania na Facebooku? pochodzi z serwisu Pravda.

„Mam 97 lat. A ja uwielbiam gotować, sama zrobiłam ciasto z nadzieniem wiśniowym, ciasta zaczęłam piec w wieku 30 lat, lubię to. Chcę Cię leczyć” – czytamy w poście opublikowanym 21 września 2024 roku. Na dołączonym zdjęciu widzimy uśmiechniętą starszą panią.

Powyższa fotografia na dzień 15 października 2024 roku ma już ponad 2,5 tys. łapek w górę i została udostępniona 57 razy. Zyskała również niemal 270 komentarzy. 

Komentujący składali facebookowej babci życzenia urodzinowe i komplementowali tort. „100 lat i smacznych potraw wykonanych przez Panią”, „Pięknie Pani wygląda i wypieki zapewne są bardzo smaczne. Wszystkiego najlepszego z okazji Święta Urodzinowego życzę na dalsze wspaniale lata” – pisali. 

Zdjęcie babci nie jest jednak prawdziwe. Wygenerowała je sztuczna inteligencja. 

Nie daj się złapać

Chociaż zdjęcie babci nie wygląda sztucznie, to wyszło spod wirtualnych palców sztucznej inteligencji. Nie wszyscy są świadomi, że generowanie takich obrazków to dla AI żaden problem. Narzędzia do tego potrzebne są dostępne dla wszystkich, w wielu przypadkach za darmo. Generować można za pośrednictwem takich stron jak deepdreamgenerator.com, czy midjourney.com, a nawet w programie Canva. 

Sprawdźmy, czy uda nam się stworzyć obrazek podobny do wizerunku facebookowej babci. 

Do generatora ze strony deepdreamgenerator.com wpisaliśmy następującą komendę: „Babcia ma urodziny siedzi z tortem z liczbą 102”. Oto, co nam wyszło: 

Czy nie przypomina wam to staruszki z Facebooka?

Jak rozpoznać, że zdjęcie tak naprawdę jest grafiką stworzoną przez AI? Sztuczna inteligencja często ma problem z palcami – generuje ich za dużo albo sprawia, że wyglądają nieco dziwnie. Można to dostrzec zarówno na fotografii z profilu Rubin, jak i na ilustracji stworzonej na bazie naszej komendy.

To jednak nie wszystko. Zdarza się, że oczy postaci wygenerowanych przez AI nie są idealnie symetryczne lub wyglądają nienaturalnie. Ich twarze często zostają obdarzone dziwnymi zniekształceniami, asymetrią lub zbyt gładką skórą. Ponadto, tła obrazów tworzonych przez sztuczną inteligencję mogą być nierealistyczne bądź rozmyte. 

Jeśli wciąż mamy wątpliwości co do analizowanej grafiki, możemy skorzystać z narzędzi online do wykrywania obrazów AI takich jak Hive, Is It AI?, TrueMedia.org, oraz AI or Not. Wykorzystują one modele wyszukujące nieregularności charakterystyczne dla algorytmów generowania obrazów. Strony te pozwalają na szybkie przeanalizowanie materiału i dają wskazówkę, czy mógł on zostać stworzony przez sztuczną inteligencję. 

Sprawdziliśmy w ten sposób kilka zdjęć babć z profilu Rubin. Program przestrzegł nas, że fotografie z wysokim prawdopodobieństwem zostały wygenerowane przez AI. 

Kto ma w tym interes?

Jak widać, może się zdarzyć, że nasze życzenia nie ucieszą żadnego jubilata, a jedynie zarządzających stroną. Algorytm Facebooka promuje treści, które wywołują zaangażowanie, czyli zdobywają polubienia, komentarze i udostępnienia. Posty cieszące się zainteresowaniem są pokazywane szerszemu gronu odbiorców, co sprawia, że zwiększa się ich zasięg. 

Nakręca to spiralę zaangażowania – gdy użytkownicy widzą, że inni reagują na dany post, mogą być skłonni do nich dołączyć. 

W przypadku zdjęcia na profilu Rubin celem jego twórców może być nie tylko zwiększenie zainteresowania kontem, ale też doprowadzenie do wzrostu odwiedzin na stronie, którą pod nie podpięli.

Artykuł Metoda na „urodzinową babcię”. Nie daj się złapać! pochodzi z serwisu Pravda.

Dokumenty bez kolejki w urzędzie 

Przeanalizowaliśmy internet w poszukiwaniu stron promujących narzędzia do tworzenia fałszywych dokumentów i odkryliśmy, że ich zdobycie, jest znacznie łatwiejsze, niż mogłoby się wydawać. FXd******** (ukrywamy nazwę, aby nie promować tej strony) jest przykładem strony, która oferuje wygenerowanie różnego rodzaju fałszywych dokumentów, dostępnych dla osób z całego świata. Aby zakupić taki dokument autorzy zalecają złożenie wniosku (formularz, mail lub kontakt przez WhatsApp) w celu uzyskania szczegółów i ceny. Według informacji na stronie wystarczy przedstawić dane, jakie mają znaleźć się na dokumencie, potwierdzić płatność, a gotowa wersja dokumentu zostanie dostarczona do klienta w przeciągu 7 dni.

Prawo jazdy za 36 zł?

Kolejną popularną stroną w wątkach o generowaniu fałszywych dokumentów jest Vxxxx Txxxx. W porównaniu do ofert osób indywidualnych jest znacznie tańsza, co pozwala na produkcję fałszywych dokumentów na większą skalę.

Strona oferuje generowanie również polskich dokumentów, takich jak paszporty, dowody, prawa jazdy i karty pobytu. Użytkownik musi być zalogowany, a proces tworzenia dokumentu zajmuje około 30 sekund. Proces tworzenia odbywa się za pomocą formularza, gdzie należy uzupełnić dane osobowe i załączyć zdjęcie. Cena większości dokumentów wynosi 8.99 USD (ok. 36 zł), a płatności dokonywane są w kryptowalutach, głównie Bitcoinie. Strona kreuje się na przyjazną dla użytkowników, oferując FAQ oraz kontakt z supportem przez Telegram, który ułatwia też przejście weryfikacji.

Wystarczy Photoshop

W jaki sposób twórcom stron typu FXdxxxxxxxx czy Vxxxx Txxxx udaje się generować dokumenty tożsamości i to na tak dużą skalę? Użytkownicy forum dread (jest to forum dyskusyjne darknetu podobne do Reddit) zauważyli, że w plikach Vxxxx Txxxx znajduje się informacja o ich stworzeniu w Photoshopie. Strona vxxxx.txxxxx wspomina także o wykorzystaniu znaków wodnych tego programu oraz o użyciu AI do tworzenia dokumentów, choć nie podaje więcej szczegółowych informacji.

Szablony dokumentów w formacie PSD

Mówiąc o wykorzystaniu Photoshopa, strona pxxxxx-cxxxxx.net oferuje szablony (ang. template) dokumentów w formacie *.psd (typ pliku do obsługi i edycji obrazów cyfrowych), umożliwiając generowanie fałszywych dokumentów w tym programie. Użytkownik otrzymuje szczegółowe instrukcje dotyczące uzupełnienia szablonu oraz informacje o terminie ważności generowanych dokumentów. Szablony polskich dokumentów dostępne na stronie mają dość wysoką jakość. Cena takiego szablonu wynosi od 50 do 60 dolarów (ok. 220 zł), a płatności dokonywane są w kryptowalutach przez Coinbase.

Na stronie znajdziemy również generator MRZ – są to dane zawarte w danym dokumencie zapisane w odpowiedni, skrócony sposób. Celem takiego zapisu jest ułatwienie komputerowego odczytu dokumentu np. podczas kontroli na lotniskach.

Skrywane zagrożenie

Skany dokumentów, wygenerowane przy użyciu stron takich jak vxxxx.txxxx czy Pxxxxxxx Cxxxx mogą znaleźć zastosowanie w różnych działaniach przestępczych, takich jak oszustwa w trakcie internetowej weryfikacji bankowej, podczas której czasami konieczne jest przesłanie skanu dowodu osobistego czy paszportu. Ponadto fałszywki mogą być używane do oszustw związanych z zaciąganiem kredytów, oraz zakładaniem fałszywych kont na giełdach finansowych. 

Co dalej?

Warto pamiętać o tym, że zapoznanie się z najnowszymi zagrożeniami i metodami fałszerstw dokumentów to dopiero wierzchołek góry lodowej. Dbanie o bezpieczeństwo swoich danych osobowych, takich jak numery dokumentów tożsamości jest absolutną podstawą. Pamiętajmy o weryfikacji tożsamości tylko przez zaufane podmioty, jak na przykład logowanie przez bank do profilu zaufanego. Warto wspomnieć, że każda osoba pełnoletnia może bezpłatnie zastrzec swój PESEL w aplikacji, serwisie mObywatel czy w urzędzie, dzięki czemu nie będzie on mógł zostać wykorzystywany bez dalszej weryfikacji.

Dostępność zaawansowanych narzędzi do tworzenia fałszywych dokumentów otwiera szerokie pole dla działań przestępczych – od oszustw kredytowych po przestępczość zorganizowaną. Kluczowe pozostaje więc pytanie, czy uda nam się znaleźć równowagę między innowacją i rozwojem zaawansowanych technologii a bezpieczeństwem.

Artykuł Fałszywe dokumenty na wyciągnięcie ręki? Szokujący internetowy czarny rynek pochodzi z serwisu Pravda.

„Donald Tusk nigdy tego nie powiedział”

W opisie filmu autor jasno zaznaczył, że jego treść została wygenerowana za pomocą sztucznej inteligencji – w rzeczywistości Donald Tusk nigdy nie powiedział nic na temat popularnej influencerki i piosenkarki Julii Żugaj. Pytanie tylko, czy wszystkie osoby komentujące wideo zapoznały się z tym podpisem. 

Różnorodność reakcji odbiorców bardzo dobrze pokazuje, jak świetnie sztucznie wygenerowane materiały mogą imitować rzeczywistość i wpływać na nasze poglądy.

Uważaj na deepfake 

Deepfake to stosunkowo nowe zjawisko, które jednak zdążyło już zostać szczegółowo wyjaśnione w biuletynie Akademickiego Centrum Komunikacji Strategicznej, który tutaj sparafrazujemy. Sam termin „deepfake” pochodzi od internetowego pseudonimu twórcy fałszywego nagrania przedstawiającego aktorkę Gal Gadot w scenach rodem z filmów dla dorosłych. To dzięki najnowszym technologiom z dziedziny nauczania maszynowego użytkownik Reddita mógł zmanipulować materiały wizualne i dźwiękowe do tego stopnia, że jego odbiorcom trudno było odróżnić prawdę od fikcji – przynajmniej na pierwszy rzut oka. Czy oznacza to jednak, że powoli zbliżamy się do „infoapokalipsy”? . 

Ogólnodostępność programów do tworzenia filmów, zdjęć czy muzyki sprawiła, że AI zaczęło cieszyć się popularnością wśród szerokiego grona odbiorców. Niestety, bywają też wykorzystywane przez osoby, których intencje nie są wcale niewinne. Spreparowane wypowiedzi polityków czy osób popularnych w sferze publicznej mogą nieść za sobą poważne skutki dla demokracji i mediów. Technologia ta może być również używana do krzywdzenia jednostek przez tworzenie kompromitujących materiałów, które mogą skutecznie zniszczyć reputację. 

Jak rozpoznać fałszywe nagranie?

Rozpoznanie deepfake’ów z czasem może robić się coraz trudniejsze ze względu na pojawianie się coraz to bardziej zaawansowanych metod ich tworzenia. Natomiast w dalszym ciągu istnieją pewne szczegóły, które mogą pozwolić zwykłym użytkownikom Internetu na wykrycie deepfake’a. Mowa tu na przykład o nienaturalnym wyglądzie sylwetki lub ubrań, nadprogramowych palcach, czy dziwnym sposobie mówienia.

Dostrzeżenie detali, które zdradzają, że materiał jest fałszywy, może być dla niektórych dość trudnym zadaniem – i to szczególnie wtedy, gdy nagranie lub zdjęcie jest wysokiej jakości. W takim przypadku można skorzystać z funkcji wstecznego wyszukiwania obrazem lub specjalnych wtyczek w przeglądarce internetowej. Najprostszym sposobem będzie użycie Obiektywu Google, który pomaga znaleźć źródło podejrzanego zdjęcia lub ocenić prawdziwość screenów z nagrania.

Wyniki wstecznego wyszukiwania obrazem będą widoczne po prawej stronie. Pomogą one w określeniu źródła obrazu:

Brace yourself

Materiał twórcy odpowiedzialnego za nagranie z Donaldem Tuskiem ma na celu podłączenie się pod trend z TikToka i rozbawienie odbiorcy. Nie wiadomo jednak, ile osób faktycznie uwierzyło w jego prawdziwość, dlatego jest to doskonały przykład pokazujący, jak ważne jest zwracanie uwagi na szczegóły. W dobie gwałtownego rozwoju technologicznego oraz politycznego niepokoju należy być świadomym zagrożenia wynikającego z fałszywych nagrań z udziałem polityków. Dlatego też warto postarać się wyrobić w sobie nawyk krytycznego spoglądania na wszelkiego rodzaju medialne doniesienia o charakterze sensacyjnym. I chociaż omawiany w tym artykule filmik miał charakter humorystyczny, nie zapominajmy, że technologia AI tworzy też treści, które mogą wpływać na nasze decyzje w tak ważnych momentach, jak zbliżające się wybory europejskie. 

Artykuł Uczniowie będą analizować piosenki Julii Żugaj? Viralowy flimik Tuska to dzieło sztucznej inteligencji pochodzi z serwisu Pravda.

Czym jest wodór?

Wodór, obok OZE i energetyki jądrowej, to najprawdopodobniej najważniejszy nośnik energii, który przyczyni się do dekarbonizacji polskiej gospodarki.  Wytwarzany w odpowiedni sposób, czyli przy wykorzystaniu energii odnawialnej, nie emituje szkodliwego CO do atmosfery. Rozwojem prac nad technologią wodorową najbardziej zainteresowane są firmy transportowe i przemysł ciężki, ponieważ elektryfikacja często nie wystarcza, by organizacje tego typu mogły spełnić cele klimatyczne. Wodór może okazać się dla nich zamiennikiem gazu ziemnego i ropy naftowej. 

„Farmy wodorowe” od Agro Farms

Wraz z pojawianiem się alternatyw dla paliw kopalnych kwitną także firmy próbujące wykorzystać niewiedzę swoich klientów. Polskie służby informowały już o próbach wyłudzania danych, a Urząd Regulacji Energetyki wielokrotnie nakładał kary na przedsiębiorców stosujących nieuczciwe klauzule w umowach. Ostatnio narodziła się kolejna kontrowersyjna inicjatywa – firma Agro Farms Sp. z o.o. zaczęła oferować budowę tzw. farm wodorowych, wzorowanych na powszechnie znanych farmach wiatrowych. Nie wiadomo jednak, czego dokładnie mogą spodziewać się klienci skuszeni propozycją tej firmy.

Ministerstwo o tym wie?

Twórcy strony internetowej dla uwiarygodnienia swojego przedsięwzięcia powołują się na dokument zwany Polską Strategię Wodorową do 2030 r. z perspektywą do roku 2040 (w skrócie PSW). Warto jednak zauważyć, że spośród trzech celów wymienionych przez Agro Farms Sp. z o.o., tj.:

• budowa 2 000 MW mocy farm wodorowych,
• powstanie 5 dolin wodorowych na terenie całej Polski,
• uczynienie Polski europejskim liderem wodorowym,

tylko drugi z nich zawiera bezpośrednie nawiązanie do PSW. Zauważyliśmy również, że firma używa nieaktualnego logotypu resortu. By dowiedzieć się, czy Agro Farms Sp. z o.o. współpracuje z Ministerstwem Klimatu i Środowiska w ramach Porozumienia wodorowego, zapytaliśmy o to samo MKiŚ. W odpowiedzi na zapytanie dziennikarskie otrzymaliśmy informację o tym, że firma spółka Agro Farms nie należy do sygnatariuszy Porozumienia sektorowego na rzecz rozwoju gospodarki wodorowej, tym samym świadomie oszukuje swoich odbiorców. 

Na stronie internetowej firmy nie ma m.in. informacji kontaktowych, nie działają również odnośniki do mediów społecznościowych czy polityki prywatności. Ważny jest szczególnie ten ostatni punkt – na dzień publikacji niniejszego artykułu Agro Farms Sp. z o.o. narusza przepisy o ochronie danych osobowych, powszechnie znane jako RODO.

Problem KPE

Odkryliśmy, że Agro Farms Sp. z o.o. jest powiązana z Krajowym Projektem Energetycznym, czyli firmą ukaraną przez Prezesa UOKiK kwotą 5,6 milionów złotych grzywny w związku z nieuczciwymi praktykami wobec klientów. KPE usłyszało zarzuty m.in. nieprzedstawienia odpowiedniego formularza odstąpienia od umowy, bezprawnego żądania opłaty 2 tysięcy złotych w zamian za odstąpienie od umowy, czy niezwrócenia klientom tejże kwoty. Ponadto 27 grudnia 2023 roku urząd stwierdził, że KPE stosowało w swoich umowach niedozwolone klauzule. O firmie głośno było jeszcze z jednego powodu – organizacji głośnej imprezy w 2022 r., podczas której wystąpił m.in. kontrowersyjny raper Popek.

Podsumowanie

W ocenie Pravdy strona internetowa www.farmywodorowe.pl nie powinna wzbudzać zaufania. Wykazaliśmy, że istnieją powiązania między podmiotem, do którego należy, a firmą ukaraną za nieuczciwe praktyki biznesowe. Dodatkowo, rozwiązania oferowane przez właściciela witryny nie są jeszcze w pełni dostępne komercyjnie w Polsce. Z tego względu zachęcamy do ostrożności przy kontaktach z firmami obiecującymi łatwy zarobek na prostych zasadach. Zwykle za takimi obietnicami kryje się coś innego. 

Artykuł Czy oszuści od OZE przerzucają się na wodór? pochodzi z serwisu Pravda.

Teorie spiskowe i nie tylko

Profil, który udostępnił  wpis, jest przepełniony informacjami, których rzetelność można łatwo zakwestionować. Pod lupę wzięliśmy stwierdzenie o promowaniu  implantów mózgowych dla dzieci przez Światowe Forum Ekonomiczne. Organizacja Klausa Schwaba na swoim blogu rzekomo argumentuje na rzecz chipów tego typu i sugeruje, że ich wykorzystanie pozwoli stworzyć „nowy wspaniały świat”.

We wpisie można znaleźć link do filmu na platformie YouTube, który zdobył około 16 tysięcy wyświetleń. Nagranie skupia się na rzekomym kontrolowaniu umysłów przez największe światowe korporacje. Zdaniem twórcy wideo implanty sprawią, że całe nasze życie będzie zapisywane, a „towarzystwa ubezpieczeniowe będą kontrolować poziom cukru we krwi”. Tym samym przedsiębiorstwa będą miały dostęp nawet do naszych najbardziej prywatnych danych.

To nie pierwszy raz

W 2022 roku na stronie internetowej NewsPunch pojawił się artykuł Baxtera Dmitry’ego, w którym mężczyzna opisał sprawę domniemanego wszczepiania implantów mózgowych przez ŚFE. Jego zdaniem Klaus Schwab miał spiskować ze współzałożycielem Google Sergeyem Brinem, aby instalować wcześniej wspomniane implanty. W październiku tego samego roku Lead Stories, amerykańska firma zajmująca się weryfikowaniem treści, przeprowadziła śledztwo, w którym wykazało, że narracja przedstawiona w artykule jest fałszywa. 

Dimitry powołał się na urywek z dyskusji, podczas której zastanawiali się, „co to znaczy być człowiekiem” oraz rozmawiali o poglądach Schwaba na nowe technologie. Brin stwierdził wtedy, że trudno jest przewidzieć dokładny kierunek rozwoju tych ostatnich. W żadnym momencie nie pojawił się temat przekonywania ludzi do wszczepiania implantów mózgowych.

Warto dodać, że nawet w warunkach korzystania z witryny NewsPunch podkreślono, że organizacja nie składa żadnych oświadczeń co do niezawodności udostępnianych informacji. Światowe Forum Ekonomiczne na początku artykułu o nowych technologiach  dodało oświadczenie, w którym zachęca czytelników do pomocy w zapobieganiu rozprzestrzeniania się dezinformacji. ŚFE ostrzegło, że artykuł został wykorzystany przez witryny mające na celu wprowadzanie odbiorców w błąd oraz zasygnalizowało, że działania tego typu utrudniają otwartą dyskusję.

Nie będzie wszczepiania implantów do mózgu 

Artykuł, który próbowano wykorzystać do siania paniki, w rzeczywistości opiera się wyłącznie na teoretycznych rozważaniach. Autorka tekstu podkreśla, że niezależne instytucje powinny udzielać wskazówek badaczom w zakresie budowania ram etycznych dotyczących społecznych aspektów rozwoju technologicznego. Niedawno Rada Europy wspólnie z Organizacją Współpracy Gospodarczej i Rozwoju zgromadziła specjalistów z różnych dziedzin, aby omówić kwestie praw człowieka i neurotechnologii. Dyskusja zaowocowała raportem, którego autorzy rekomendują m.in.  opracowanie przewodnika dotyczącego dostosowania obowiązujących praw człowieka do neurotechnologii, aby zapewnić, że ich ochrona będzie priorytetem w podczas dalszych badań. Dlatego też stwierdzenia internautów dotyczące nieetycznego wykorzystania implantów mózgowych są na tę chwilę całkowicie bezpodstawne. Bezpodstawne jest również oskarżanie Światowego Forum Ekonomicznego (ŚFE)– stąd też stwierdzenie o promowaniu przez ŚFE implantów mózgowych opublikowane przez Killuminati uznajemy za fałszywe.

Artykuł Czy ludzkość zostanie wyposażona w implanty mózgowe?  pochodzi z serwisu Pravda.

Niewidzialny fotograf

Na przełomie maja i kwietnia 2023 r. w sieci, głównie na platformie TikTok, ale również na YouTubie, zaczęły pojawiać się filmy przedstawiające telefony wykonujące niewidoczne dla ludzkiego oka ze względu na częstotliwość 5 sekund zdjęcia.

Uchwycenie fotografii możliwe było dzięki wykorzystaniu kamery na podczerwień. Niektórzy właściciele telefonów zauważyli to zjawisko, gdy znajdowali się w bardzo ciemnych pomieszczeniach. IPhone’y wykonywały zdjęcia, i to nawet gdy użytkownicy nie korzystali z żadnej aplikacji. Co ważne, robiły je wtedy, gdy twarze ich posiadaczy znajdowały się przed ekranem urządzenia. 

Natychmiast nasuwa się cała seria pytań: dlaczego urządzenia Apple’a wykonują te zdjęcia, gdzie firma je przechowuje, z jakiego powodu telefony nie informują swoich właścicieli o wykonywaniu, fotografii, od kiedy nas obserwują… Spróbujemy na nie wszystkie odpowiedzieć.

Odgrzewane kotlety

O dziwo sprawa z niewidzialnymi zdjęciami robionymi przez telefony firmy Apple nie jest nowa. Artykuły na ten temat pojawiały się już w 2021 r. Również i wtedy inicjatorami dyskusji stali się użytkownicy TikToka, prezentujący na swoich filmikach ukrytą funkcję należących do nich urządzeń. Co ciekawe, materiały z nagrań z 2021 r. obecne są także w filmach z 2023 r.

Czy to oznacza, że firma szpieguje nas od (przynajmniej) dwóch lat, i to bez żadnych konsekwencji? Czy jednak istnieje racjonalne wyjaśnienie tej sprawy? 

Trochę technologii i człowiek się gubi

Już w 2021 r. Apple zdecydowało się odpowiedzieć na zarzuty internautów i opublikowało oświadczenie, w którym tłumaczy sposób funkcjonowania ich telefonów. Sprawa ta została wtedy poddana fact-checkingowi – o niewidzialnych zdjęciach pisało chociażby USA Today. Ale co wtedy odkryto?

Od 2017 r. Apple wprowadza do swoich urządzeń technologie zabezpieczające FaceID. Mowa tutaj o powszechnie znanej funkcji odblokowywania telefonu poprzez „skanowanie” twarzy właściciela, która, jeśli pasuje do wcześniejszych wizerunków, pozwala uzyskać dostęp do zebranych na urządzeniu materiałów. Skanowanie zostało wzięte w cudzysłów, ponieważ tak naprawdę skany te są zdjęciami, sprawdzanymi przez iPhone’y za pomocą odpowiednich algorytmów.

Wszystkie te operacje są możliwe dzięki kolejnej technologii – TrueDepth. Pozwala ona na rejestrowanie danych twarzy poprzez analizę ponad 30 000 niewidzialnych punktów, by móc utworzyć jej mapę. Według informacji od producenta zdjęcia te wykonywane są w podczerwieni. Częstotliwość tego rodzaju światła nie jest widoczna ludzkim okiem, stąd nie jesteśmy w stanie zauważyć momentów, gdy urządzenie zapisuje naszą twarz.

Czyli jednak robią nam te zdjęcia…

Odpowiedź brzmi więc: tak, urządzenia Apple robią nam niewidzialne zdjęcia. Nie są one jednak wykorzystywane do szpiegowania – wręcz przeciwnie, używa się ich do zabezpieczania naszych danych. Ktoś jednak mógłby zadać pytanie, czy technologia ta nie umożliwia przypadkiem wykradzenia naszych danych. Okazuje się jednak, że wszystkie zdjęcia nie są zapisywane w chmurze, a w pamięci urządzenia, co sprawia, że szanse na odblokowanie telefonu za pomocą FaceID przez osobę inną niż właściciel wynoszą 1 do miliona. 

Warto dodać, że funkcję FaceID można zablokować. Wystarczy wejść w Ustawienia > Dostępność > FaceID i uwaga i tam wyłączyć opcję Face ID wymaga uwagi.

Ktoś tu jednak coś ukrywa

Sprawa niewidzialnych zdjęć pokazuje, że TikTokerom zdarza się szerzyć niesprawdzone informacje. Mimo że fake news dotyczący tego tematu został obalony już w 2021 r., znów zaczął trendować w aplikacji, przekonując do zaprezentowanej w nagraniach wersji kolejnych użytkowników Internetu. Dlatego też jako Stowarzyszenie Pravda zdecydowaliśmy się zweryfikować tę kwestię raz jeszcze – wierzymy, że czasem warto powtórzyć niektóre analizy dla nowej grupy użytkowników. Klasycznie zachęcamy również do sprawdzania wszelkich sensacyjnych informacji z mediów społecznościowych, ponieważ bardzo często okazują się one fałszywe. 

Artykuł Szpiegowskie technologie w twoim telefonie? pochodzi z serwisu Pravda.