Wszystkich Świętych już za nami, za chwilę Wigilia, potem Sylwester i Nowy Rok. I tak to wszystko leci. Szaruga i niedobór słońca będą nam towarzyszyć jeszcze przez najbliższe miesiące. Ale ta pora roku ma też swoje zalety: ciepła herbata smakuje tak jakoś lepiej, szczególnie pita z termosu podczas jesiennej przechadzki. No i wreszcie nie trzeba odganiać uciążliwych owadów!
Nie oznacza to jednak, że wszyscy nieproszeni towarzysze spacerów zniknęli wraz z końcem lata. Choć przyroda zwalnia tempo, kleszcze w sprzyjających warunkach (już przy temperaturze ok. 5-8°C) mogą pozostawać aktywne nawet w grudniu i styczniu. Niezależnie od pory roku nie znika też dezinformacja dotycząca chorób przenoszonych przez te pajęczaki, w tym boreliozy.
W tym roku jednym z tematów, któremu poświęciliśmy sporo uwagi była borelioza – a ściślej to, co pseudomedycyna próbuje nam wmówić o tej chorobie. Choć skupiliśmy się szczególnie na ziołowych suplementach, naszej uwadze nie umknęły inne, wprowadzające w błąd lub wprost dezinformujące przekazy oraz praktyki. Podsumowujemy: na co uważać w dyskusji o boreliozie z Lyme?
Mit 1. Alternatywne metody „leczenia” boreliozy działają i są bezpieczne
Od pojedynczych suplementów, przez detoksy, srebro koloidalne i „terapie” ozonem, tlenem lub wodorem, aż po biorezonans i rozbudowane protokoły ziołowe. Z reklamami takich „cudownych” rozwiązań można zetknąć się nie tylko w mediach społecznościowych, lecz także podczas webinarów, na stronach sprzedażowych czy wydarzeniach organizowanych stacjonarnie.
Alternatywne interwencje reklamowane są często jako sposób wsparcia organizmu w walce z chorobą, a czasem też jako sposób na pozbycie się chorobotwórczych bakterii i wyleczenie boreliozy – również tej rzekomo „przewlekłej”.
Problem w tym, że skuteczność i bezpieczeństwo takich niekonwencjonalnych rozwiązań nie znajdują wystarczającego potwierdzenia w nauce. Aktualnie jedyną zgodną z medycyną opartą na dowodach metodą leczenia boreliozy jest odpowiednio dobrana antybiotykoterapia trwająca najczęściej nie dłużej niż miesiąc.
Zespół Pravdy
Mit 2. Zioła to skuteczny sposób na boreliozę – potwierdzają to badania
Bardziej dostępnym i być może przez to popularniejszym rozwiązaniem oferowanym przez pseudomedycynę w kontekście boreliozy są zioła. Na rynku znajdziemy szereg roślinnych specyfików w postaci tabletek, kropli czy suszu, które przy odpowiednim dawkowaniu – według przekazów marketingowych – mają łagodzić objawy, a nawet leczyć chorobę.
Argumentem podnoszonym za słusznością stosowania ziół w boreliozie jest fakt obecności badań nad tym tematem w literaturze naukowej. Jednak wyniki dotychczas przeprowadzonych eksperymentów in vitro (na hodowlach bakterii w laboratorium) oraz opisów przypadków i niewielkich badań obserwacyjnych, choć mogą wydawać się obiecujące, mają małą wiarygodność i nie dowodzą skuteczności klinicznej ziół w leczeniu boreliozy.
Co ważne, zioła nie są wolne od ryzyka. Choć ich odpowiednie stosowanie może przynosić korzyści, wiąże się także m.in. z ryzykiem interakcji z lekami, reakcji alergicznych, a nawet zatruć. „Naturalny” nie zawsze znaczy „bezpieczny”, a odwoływanie się do rzekomo zapomnianej mocy medycyny ludowej nie jest dowodem na skuteczność preparatów ziołowych.
Szymon Tułodziecki
Mit 3. Konwencjonalne leczenie boreliozy nie wystarczy
Wśród wprowadzających w błąd, pseudomedycznych przekazów dotyczących boreliozy pojawiają się także te podważające skuteczność lub zasadność konwencjonalnego leczenia antybiotykami. W ten sposób otwiera się furtka dla całego zestawu niepotwierdzonych naukowo i nierzadko kosztownych interwencji, które albo mają stanowić „wspomagający” dodatek do standardowej terapii, albo całkowicie ją zastępować.
Od łagodzenia objawów, przez właściwości antyoksydacyjne i mobilizację układu odpornościowego, po działanie przeciwdrobnoustrojowe czy lecznicze. Szereg obiecywanych korzyści w internetowych ofertach ma zachęcać do podjęcia działań „spoza systemu”, skłaniając potencjalnych odbiorców do wizyty w gabinecie „medycyny alternatywnej” czy zakupu ziołowego suplementu. Jednak „medycyna alternatywna” to nie medycyna, a suplement diety to nie lek.
Wbrew wrażeniu, jakie wywiera wiele marketingowych zapewnień, postępowanie zgodnie z wytycznymi leczenia boreliozy w zupełności wystarczy, aby skutecznie wyjść z choroby – nie trzeba drogich „zabiegów” czy skomplikowanych „kuracji”. W przypadku tzw. zespołu post Lyme stosuje się głównie odpowiednie wsparcie objawowe (np. rehabilitację czy psychoterapię).
Szymon Tułodziecki
Mit 4. Borelioza to choroba przewlekła, którą trzeba długo leczyć
Borelioza nie jest chorobą przewlekłą, choć nieleczona może rozwinąć się do postaci rozsianej późnej, związanej z ryzykiem potencjalnie nieodwracalnych zmian lub uszkodzeń wywołanych przez chorobotwórcze krętki.
Jednocześnie, część pacjentów po skutecznej antybiotykoterapii odczuwa niespecyficzne, uciążliwe dolegliwości, które jeśli nie mają innego wyjaśnienia medycznego, określane są jako tzw. zespół post Lyme. Eksperci zwracają też uwagę na problem nadrozpoznawalności boreliozy, czyli zbyt częstą błędną diagnozę choroby, która może kierować w stronę niepotrzebnych i niedających efektów ścieżek leczenia.
Takie przekazy utrwalają fałszywe przekonanie, że boreliozy nie da się skutecznie wyleczyć standardową antybiotykoterapią. Choć brakuje wiarygodnych dowodów na to, że po prawidłowym leczeniu aktywne zakażenie utrzymuje się i wymaga dalszej antybiotykoterapii, mit ten stał się podstawą do promowania pseudoterapii trwających miesiącami, a nawet latami, często promowanych z wykorzystaniem technik dezinformacji.
Szymon Tułodziecki
Mit 5. Rekomendowane metody diagnostyki boreliozy są niewiarygodne
Wprowadzające w błąd przekazy o boreliozie dotykają też kwestii jej diagnostyki – w tym czułości czy swoistości badań laboratoryjnych. Faktycznie, testy serologiczne mogą wykryć przeciwciała dopiero po kilku tygodniach od zakażenia, kiedy układ odpornościowy wytworzy odpowiednią ich ilość.
Nie oznacza to jednak, że są niewiarygodne i nagminnie skutkują wynikami fałszywie ujemnymi. Wyniki dodatnie lub wątpliwe są weryfikowane dodatkowym badaniem. Do tej pory najwyższa czułość i swoistość w diagnostyce boreliozy dotyczy badań serologicznych.
Diagnostyka boreliozy nie opiera się również wyłącznie na przeciwciałach, które są jednym z elementów postępowania diagnostycznego, wykonywanym po wywiadzie epidemiologicznym i obserwacji objawów. Globalny konsensus naukowy wskazuje jasne metody oraz kryteria kliniczne i laboratoryjne, których odpowiednie stosowanie i interpretacja umożliwiają rozpoznanie choroby na każdym jej etapie.
Jednocześnie eksperci przestrzegają przed niezweryfikowanymi lub nieskutecznymi testami (np. LTT, ELISPOT, VCS, ocena liczebności subpopulacji limfocytów CD57). Korzystanie z komercyjnie dostępnych metod diagnostycznych o niepotwierdzonej lub podważonej wiarygodności, w połączeniu z przekonaniem o rzekomej nieskuteczności standardowego leczenia boreliozy, może skłaniać pacjentów do korzystania ze szkodliwych praktyk pseudomedycznych.
Zespół Pravdy
W czasie pisania naszych tekstów kontaktowaliśmy się nie tylko z ekspertami i instytucjami, ale też sprzedawcami ziołowych suplementów. Choć nie wszyscy zgadzali się z naszymi zastrzeżeniami i argumentacją, część z nich przyznała się do błędu, zmodyfikowała treści sprzedażowe, które wskazaliśmy (np. usuwając wprowadzające w błąd oświadczenia zdrowotne z opisu produktu) i zapowiedziała audyt pozostałych.
Mimo tych zmian w internecie nadal można znaleźć oferty suplementów sugerujące, że pomagają one w leczeniu boreliozy. Nie brakuje nawet produktów z kleszczem na opakowaniu i hasłem „na boreliozę”.
Jeśli masz wątpliwości na temat profilaktyki, diagnozy czy leczenia boreliozy, najlepiej skonsultować się z lekarzem bazującym na medycynie opartej na dowodach.